सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
परशुराम कल्पसूत्र (महर्षि परशुराम - आचार्य विद्यानिवास मिश्र सविस्तार हिन्दी व्याख्या)

परशुराम कल्पसूत्र (महर्षि परशुराम - आचार्य विद्यानिवास मिश्र सविस्तार हिन्दी व्याख्या)

Parasurama Kalpasutra with Vidya Niwas Mishra Commentary

भगवान् परशुराम (टीकाकार: प्रो. विद्यानिवास मिश्र) द्वारा

DevanagariHindipublished320 पृष्ठ

पृष्ठ 144, कुल 320 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 144

१०२ परशुरामकल्पसूत्रम्
पाँचवाँ सूत्र चौंसठ उपचारों का निर्देश करता है। यह सूत्र उसी सूत्र का
पूरक है। यह आज्ञा देता है कि, इन सभी उपचारों का प्रयोग आवश्यक है।
इनके सभी मन्त्रों से पूर्व त्रितारी (ऐं ह्रीं श्रीं) का प्रयोग अनिवार्यतः आवश्यक
है तथा ‘कल्पयामि नमः’ तक मन्त्र पूरे होते हैं। यह ध्यान देने की बात है
कि, मन्त्र के माध्यम से वस्तु-समर्पण द्वारा आराध्य को जो सुख मिलता है,
उसे उपचार कहते हैं।।४।।
त्रितारीमुच्चार्य पाद्यं कल्पयामि नम इति क्रमेण आभरणा-
वरोपणं सुगन्धितैलाभ्यङ्गं मज्जनशालाप्रवेशनं मज्जनमण्डपमणि-
पीठोपवेशनं दिव्यस्नानीयोद्वर्त्तनम् उष्णोदकस्नानं कनककलश-
च्युतसकलतीर्थाभिषेकं धौतवस्त्रपरिमार्जनम् अरुणदुकूलपरिधानम्
अरुणकुचोत्तरीयमालेपमण्डपप्रवेशनमालेप-मण्डपमणिपीठोपवेशनं
चन्दनागुरु-कुङ्कुमसङ्गुमगमदकर्पूरकस्तूरी-गोरोचनादिदिव्यगन्ध-
सर्वाङ्गीणविलेपनं केशभरस्य कालागुरुधूपं मल्लिकामालतीजाती-
चम्पकाशोकशतपत्रपूगकुङ्मलीपुन्नाग-कह्लार-मुख्यसर्वर्तुकुसुममालां
भूषणमण्डपप्रवेशनं भूषणमण्डपमणिपीठोपवेशनं नवमणिमुकुटं
चन्द्रशकलं सीमन्तसिन्दूरं तिलकरत्नं कालाञ्जनं पालीयुगलं
मणिकुण्डलयुगलं नासाभरणम् अधरयावकं प्रथमभूषणं कनक-
चिन्ताकं पदकं महा-पदकं मुक्तावलिम् एकावलिं छन्नवीरं
केयूरयुगलचतुष्टयं वलयावलिम् ऊर्मिकावलिं काञ्चीदाम-कटिसूत्रं
सौभाग्याभरणं पादकटकं रत्ननूपुरं पादाङ्गुलीयकम् एककरे पाशम्
अन्यकरे अङ्कुशम् इतरकरे पुण्ड्रेक्षुचापम् अपरकरे पुष्पबाणान्
श्रीमन्माणिक्यपादुके स्वसमानवेषाभिरावरणदेवताभिः सह
महाचक्राधिरोहणं कामेश्वराङ्कपर्यङ्कोपवेशनम् अमृतासवचषकम्
आचमनीयं कर्पूरवीटिकाम् आनन्दोल्लासविलासहासं मङ्गलारार्तिकं
छत्रं चामरयुगलं दर्पणं तालवृन्तं गन्धं पुष्पं धूपं दीपं नैवेद्यं
कल्पयामि नम इति चतुष्षष्ट्युपचारान् विधाय ।।५।।
अत्र सामान्यपरिभाषयैव त्रितारीसिद्धौ पुनर्विधानं तदवयवत्वं ज्ञापयति।
शेषं स्पष्टम्। क्रमेण इत्यनेन पाद्यमिति स्थाने आभरणावरोपणादि-पदोच्चारणं