पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)
पण्डित विष्णु शर्मा द्वारा
स्रोत: पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र) · श्रीवेङ्कटेश्वर स्टीम प्रेस, बम्बई · 1910 (उद्गम)
पृष्ठ 282, कुल 536 में से
संदर्भ में पढ़ेंभाषाटीकासमेतम् । (२६७)
अपरं मूषकमांसस्य निर्विण्णा अहम्, एतौ च मांस-
पिण्डौ पतनप्रायौ दृश्येते,तत्सर्वथा नान्यथा कर्त्तव्यम्" इति।
अथ असौ तदाकर्ण्य मूषकप्राप्तिस्थानं परित्यज्य तीक्ष्णवि-
षाणस्य पृष्ठमन्वगच्छत् । अथवा साधु इदमुच्यते-
औरभी मूषकमांस खाते २ मेरा जी उकता गया है और यह मांसपिण्ड-
प्रायः गिरजॉयगे ऐसा विदित होता है । सो सब प्रकारसे अन्यथा करना उचित
नहीं" । तब यह ऐसे वचन श्रवण कर मूषकप्राप्ति स्थानको त्यागन कर तीक्ष्ण-
विषाणके पीछे पीछे गया । अथवा यह अच्छा कहा है-
तावत्स्यात्सर्वकृत्येषु पुरुषोऽत्र स्वयं प्रभुः ।
स्त्रीवाक्याङ्कुशविक्षुण्णो यावन्नोद्ध्रियते बलात् ॥ १५३ ॥
तभीतक यह पुरुष सम्पूर्ण कार्योंमें स्वाधीन होता है जबतक बलपूर्वक
स्त्रीके वाक्यरूपी अंकुशसे ताडित नहीं होता ॥ १५३ ॥
अकृत्यं मन्यते कृत्यमगम्यं मन्यते सुगम् ।
अभक्ष्यं मन्यते भक्ष्यं स्त्रीवाक्यप्रेरितो नरः ॥ १५४ ॥”
स्त्रीके वाक्यसे प्रेरित हुआ मनुष्य अकार्यको कार्य, अगम्य (दुर्गम) को
सुगम और अभक्ष्यको भक्ष्य मानता है ॥ १५४ ॥”
एवं स तस्य पृष्ठतः सभार्यः परिश्रमन् चिरकालमन-
यत् । न च तयोः पतनमभूत् । ततश्च निर्वेदात् पञ्चदशे
वर्षे शृगालः स्वभार्यामाह,-
इस प्रकार वह उसके पीछे स्त्रीसहित परिभ्रमण करता २ बहुत समय
बिताता हुआ परन्तु अण्डकोशोंका पतन न हुआ तब वैराग्यसे पन्द्रहवें वर्ष
अपनी भार्यासे बोला,-
“शिथिलौ च सुबद्धौ च पततः पततो न वा ।
निरीक्षितौ मया भद्रे दश वर्षाणि पञ्च च ॥ १५५ ॥
“शिथिल हैं सुदृढ हैं गिरेंगे वा नहीं भद्रे १५ वर्षतक मैं बराबर देखता
रहा ॥ १५५ ॥
तयोः तत्पश्चादपि पातो न भविष्यति । तद् तदैव स्व-
स्थानं गच्छावः । अतोऽहं ब्रवीमि-