सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)

पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)

पण्डित विष्णु शर्मा द्वारा

स्रोत: पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र) · श्रीवेङ्कटेश्वर स्टीम प्रेस, बम्बई · 1910 (उद्गम)

DevanagariHindipublished536 पृष्ठ

पृष्ठ 230, कुल 536 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 230

भाषाटीकासमेतम् । ( २१५ )
शनं मे स्यात्" इति । हिरण्यक आह-"भोः ! त्वया वैरिणा
सह कथं मैत्रीं करोमि ? उक्तञ्च-
.सो जाओ" कौआ बोला-"भो हिरण्यक ! यह मैं तुम्हारे बिलद्वारमें पडाहू ।
जो तुम मेरे साथ मित्रता न करोगे तो तुम्हारे आगे इसीक्षण प्राण त्यागन
करूंगा । अथवा मेरा बैठना प्राण त्यागनेके लिये होगा," हिरण्यक बोला,-
"भो ! तुझ वैरीके साथ मेरी कैसी मित्रता ? कहा है-
वैरिणा न हि सन्दध्यात्सुश्लिष्टेनापि सन्धिना ।
सुतप्तमपि पानीयं शमयत्येव पावकम् ॥ ३२ ॥"
मनोहर और सन्धिकी इच्छा करनेवाले वैरीसे सन्धि न करे अच्छा तप्त
पानीभी अग्निको शान्त करही देता है ॥ ३२ ॥"
वायस आह,-"भोः! त्वया सह दर्शनमपि नास्ति ।
कुतो वैरं तत् किमनुचितं वदसि," हिरण्यक आह-
"द्विविधं वैरं भवति सहजं कृत्रिमञ्च । तत् सहजवै-
री त्वमस्माकम् । उक्तञ्च-
काक बोला,-"तुम्हारे साथ दर्शनभी नहीं है वैर कैसे सो कैसे अनुचित
कहतेहो" । हिरण्यक बोला,-"दो प्रकारका बेर होता है (एक सहज) स्वाभा-
विक एक (कृत्रिम) कर्मसे किया, सो तुम हमारे स्वाभाविक बैरीहो ।
कहा है-
कृत्रिमं नाशमभ्येति वैरं द्राक्कृत्रिमैर्गुणैः ।
प्राणदानं विना वैरं सहजं याति न क्षयम् ॥ ३३ ॥”
कृत्रिम वैर झटही कृत्रिम गुणोंसे जाता रहता है स्वाभाविक वैर प्राणदानके
विना नहीं जाता है ॥ ३३ ॥”
वायस आह,-"भो! द्विविधस्य वैरस्य लक्षणं श्रोतु-
मिच्छामि । तत् कथ्यताम्" । हिरण्यक आह,-'भोः!
कारणे न निर्वृत्तं कृत्रिमम् । तत्तदर्होपकारकरणाद्गच्छ-
ति । स्वाभाविकं पुनः कथमपि न गच्छति । तद्यथा
नकुलसर्पाणां, शष्पभुङ्नखायुधानां, जलव ह्नेः --
दैत्यानां, सारमेयमार्जारणाम्, ईश्वरदरिद्राणां, सप-