न्यायमञ्जरी: प्रथम भाग (आचार्य जयन्त भट्ट - पं. सूर्यनारायण शुक्ल सम्पादित, काशी संस्कृत ग्रन्थमाला)

विद्योपरमायैवेति व्याचक्षते,
ज्ञातव्य इति प्रतिपत्तिकर्त्तव्यतापरो ऽयं विधिरिति चेन्न, प्रतिपत्तेः प्रमि-
तत्वात्प्रमितेश्च प्रमेयनिष्ठत्वाज्ज्ञातव्य इति कर्मणि च कृत्यप्रत्ययनिर्देशा-
त्कर्मणश्चेप्सिततमत्वात्तत्परत्वमेवावागम्यते विधिरस्त्वत्र प्रसरन् क्व प्रसरेत्,
फलं तावद्विधेर्न विषय एव, यथा ऽऽह भट्टः(१) 'फलांशे भावनायाश्च प्रत्ययो न
विधायक' इति, उपायस्तु ज्ञानमेव ज्ञानं च ज्ञेयनिष्ठमित्युक्तम् ,
यस्तु यमनियमादिप्रतिपत्तीतिकर्त्तव्यताप्रकारोपदेशः सो ऽपि तथाविधा-
त्मरूपाधिगतये सत्यासत्यस्वभावनाम्ररूपप्रपञ्चविलापनद्वारा तत्रोपयुज्यते
इति सिद्धतन्त्रमेव साध्यम् ,
तिष्ठतु वा यमनियमप्राणायामप्रत्याहारधारणाध्यात्मज्ञानयोगीतकर्त्तव्य-
ताविधिः अन्येऽपि ज्योतिष्टोमादिविधयस्तन्निष्ठा एवेति वेदान्तिनः, साध्यस्य-
सर्वस्य क्षयित्वेनानुपादेयत्वात्सिद्धस्य ब्रह्मण एवानाद्यविद्यातीतस्यानपायिनः पुरु-
षार्थत्वात् , स्तोकस्तोकप्रपञ्चविलापनद्वारेणोत्तमधिकारयोग्यत्वापादनाद् ब्रह्म-
प्राप्यौपयिका एव सर्वविधयः, तथा च मनुः—
स्वाध्यायेन व्रतैर्होमैस्त्रैविद्येनेज्यया सुतैः ।
महायज्ञैश्च यज्ञैश्च ब्राह्मीयं क्रियते तनुःरिति(२) ॥
तदेवं सिद्ध एवार्थे वेदस्याहुः प्रमाणताम् ।
सर्वस्तावद्विषयो बहु वक्तव्यः प्रमाणता तु गिराम् ॥
किंतन्त्रता भवति कस्य तयोरितीयं
चर्चा चिराय न महत्त्युपयुज्यते नः ।
सन्तोषवृत्तिमवलम्ब्य वयं हि वेद-
प्रामाण्यमात्रकथनाय गृहीतयत्नाः ॥
प्रामाण्यसाधनविधावुपयोगि यच्च
वक्तव्यमत्र तदवादि यथोपयोगम् ।
वक्तव्यमिष्टमपि किं चिदिहाभिदध्म-
स्तच्छ्रूयतां यदि न धीः परिखिद्यते वः ॥
इति श्रीजयन्तभट्टकृतौ न्यायमञ्जर्या चतुर्थमाह्निकम् ॥

---

( १ ) श्लोकवार्त्तिके २सू० १श्लो २२२ मनु अभिचारविधिना विहिता हिंसा
कथं निषिध्येतेत्यत आह-फलांशे इति । तथा च फलस्याविधेयत्वात् सामान्यतः प्राप्तो
निषेधोऽभिचारविधिना फलांशे वारयितुं न शक्यत इत्यर्थः ।
( २ ) मनुस्मृतिः अ०२श्लो०२८