न्यायमञ्जरी: प्रथम भाग (आचार्य जयन्त भट्ट - पं. सूर्यनारायण शुक्ल सम्पादित, काशी संस्कृत ग्रन्थमाला)

२४८ न्यायमञ्जर्याम्
आगमविशेषाप्रामाण्यस्थापनम् —
सर्वागमप्रमाणत्वे नन्वेवमुपपादिते ।
अहमप्यद्य यं कं चिदागमं रचयामि चेत् ॥
तस्यापि हि प्रमाणत्वं दिनैः कतिपयैर्भवेत् ।
तस्मिन्नपि न पूर्वोक्तन्यायो भवति दुर्वचः ॥
जरत्पुस्तकलेखितं यदपि तदपि किं चिदिदानीं केनापि धूर्त्तेन प्रख्याप्यते।
महाजनसमूहे ये प्रसिद्धिं प्रापुरागमाः ।
कृतश्च बहुभिर्यैषां शिष्टैरिह परिग्रहः ॥
अद्य प्रवर्त्तमानाश्च नापूर्वा इव भान्ति ये ।
येषां न मूलं लोभादि येभ्यो नोद्विजते जनः ॥
तेषामेव प्रमाणत्वमागमानामिहेष्यते ।
न मृष्यते तु यत्किं चित्प्रमाणं कुट्टिनीमतम् ॥
तथा हि—
अमितैकपटनिवीतानियतस्त्रीपुंसविहितबहुचेष्टम् ।
नीलाम्बरव्रतमिदं किल कल्पितमासीद्विटैः कैश्चित् ॥
तदपूर्वमिति विदित्वा निवारयामास धर्मतत्त्वज्ञः ।
राजा शङ्करवर्मा न पुनर्जेनादिमतमेवम् ॥
इत्याप्तोक्तत्वहेतोः परिमुषितपरोदीरिताशेषदोषा-
देषां वेदागमानां सुदृढमुपगते मानभावे प्ररोहे ।
तन्मूलत्वात्तथात्वं पुरुषवचनतो वा ऽस्तु शास्त्रान्तराणां
तद्वारेणापि वक्तुं न खलु कलुषता शक्यते वेदवाचाम् ॥
वेदप्रामाण्याक्षेपः —
ननु नाद्यापि वेदस्य प्रामाण्यं सुव्यवस्थितम् ।
स्वदेहसंभवैरेव दोषैरनृततादिभिः ॥
चित्रया यजेत पशुकामः पुत्रकामः पुत्रेष्ट्या यजेतेति श्रूयते न चेष्ट्यन-
न्तरं पुत्रपश्वादिफलमुपलभ्यते, तस्मादसत्याः चित्रादिचोदनाः,
ननु च यः पशुकामः स इष्टिं कुर्यादितियानेव वाक्यार्थः तत्र यागात्पशवो
भवन्तीति एतदेव तावदुपपाद्यम, ते च भवन्तो ऽप्यनन्तरमेव भवन्तीति एतद्
दुरुपपादनम् अतः कथं न सत्यार्थत्वं चित्रादिचोदनानाम्,उच्यते यावज्जीवं यजेत
यावज्जीवं जुहुयादिति जीवनवदसाध्यमानपशुकामनैव नाधिकारिविशेषणं भवि-
तुमर्हति पशूनां ततः कर्मणः सिद्धिमनवबुध्यमानस्य तत्राधिकार एव न सम्प्रव-
र्त्तते एव इति निर्णयिष्यते एतत् , आनन्तर्यमपि कर्मस्वभावपर्यालोचनेनैव गम्यते