न्यायबिन्दु (आचार्य धर्मकीर्ति - धर्मोत्तर टीका एवं पं. चन्द्रशेखर शास्त्री सविस्तार हिन्दी व्याख्या सहित)

द्वितीयपरिच्छेदः ४७
परार्थानुमानस्य प्रकारभेदं दर्शयितुमाह—
तद्द्विविधं प्रयोगभेदात् ।
तद्द्विविधमिति । तदिति परार्थानुमानम् । द्वौ विधौ प्रकारौ यस्य
तद्द्विविधम् । कुतो द्विविधमित्याह । प्रयोगस्य शब्दव्यापारस्य भेदात् ।
प्रयुक्तिः प्रयोगोऽर्थाभिधानम् । शब्दस्यार्थाभिधानव्यापारभेदाद्द्विविधम-
नुमानम् ।
तदेवाभिधानव्यापारनिबन्धनं द्वैविध्यं दर्शयितुमाह—
साधर्म्यवद्वैधर्म्यवच्चेति² ।
समानो धर्मो यस्य सोऽयं सधर्मा तस्य भावः साधर्म्यम् । विसदृशो
धर्मोऽस्य³ विधर्मा विधर्मणो भावो वैधर्म्यम् । दृष्टान्तधर्मिणा सह साध्य-
धर्मिणः सादृश्यं हेतुकृतं साधर्म्यमुच्यते । असादृश्यं च हेतुकृतं वैधर्म्य-
मुच्यते । तत्र यस्य साधनवाक्यस्य साधर्म्यमभिधेयं⁴