न्यायबिन्दु (आचार्य धर्मकीर्ति - धर्मोत्तर टीका एवं पं. चन्द्रशेखर शास्त्री सविस्तार हिन्दी व्याख्या सहित)

द्वितीयपरिच्छेदः ३७
यथेति । अत्र धर्मी । न शिंशपेति शिंशपाभावः साध्यः । वृक्षस्य
व्यापकस्याभावादिति हेतुः । इयमप्यनुपलब्धिर्व्याप्यस्य१ शिंशपात्वस्य
दृश्याभावे प्रयुज्यते । उपलब्धिलक्षणप्राप्ते तु व्याप्ये दृश्यानुपलब्धि-
र्गमिका । तत्र यदा पूर्वापरावुपश्लिष्टौ समुन्नतौ देशौ भवतस्तयोरेकस्त-
रुगहनोपेतोऽपरश्चैकशिलाघटितो निर्वृक्षकक्तः । द्रष्टापि तत्स्थान्वृक्षानप-
श्यन्नपि शिंशपादिभेदं न२ यो विवेचयति । तस्य वृक्षत्वं प्रत्यक्षमप्रत्यक्षं
शिंशपात्वम् । स हि निर्वृक्ष एकशिलाघटिते वृक्षाभावं दृश्यत्वाददृश्यानु-
पलम्भादवस्यति । शिंशपात्वाभावं तु व्यापकस्य वृक्षस्याभावादिति । तादृशे३
विषयेऽस्या अभावसाधनाय प्रयोगः ॥ ३ ॥
स्वभावविरुद्धोपलब्धिर्यथा । नात्र शीतस्पर्शोऽग्नेरिति ।
प्रतिषे