निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( १०० ) ७ अ० ६ पा० १ खंड
सप्तमः पादः
( खं० १ )
(निरु०-) कृष्णं नियानं हरयः सुपर्णा अपोव-
साना दिवमुत्पतन्ति । त आववृत्रन् सदनाहत-
स्यादिद् घृतेन पृथिवी व्युद्यते ॥” ( ऋ० सं०
१, ३, २३, १ )
कृष्णं निरयणं रात्रिः आदित्यस्य हरयः सुपर्णा हर-
णा आदित्यस्य रश्मयः ते यदा अमुतः अर्वाञ्चः पर्य्या-
वर्त्तन्ते महस्थानाद् उदकस्य आदित्याद् अथ
घृतेन उदकेन पृथिवी व्युद्यते । 'घृतम्' इति उ-
दकनाम । जिघर्त्तेः सिञ्चतिकर्मणः ।
अथापि ब्राह्मणं भवति- “अग्निर्वा इतो वृष्टिं
समीरयति धामच्छद् दिवि भूत्वा वर्षति मरुतः
सृष्टां वृष्टिं नयन्ति”
“यदा सावादित्योऽग्नि रश्मिभिः पर्य्यावर्त्तते
अथ वर्षति” इति ।
यथो एतद् “रोहात् प्रत्यवरोहश्चिकीर्षितः” इति,
आम्नायवचनाद् एतद् भवति ।
यथो एतद्—॥ १ ॥
अर्थः- “कृष्णं नियानम् ” इस ऋचा का दीर्घतमा