निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)
Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary
महर्षि यास्क मुनि द्वारा
DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ
पृष्ठ 86, कुल 1282 में से
संदर्भ में पढ़ेंपृष्ठ 86८६ अ० १ पा० २ ख० ४ ।
८६ अ० १ पा० २ ख० ४ ।
┌ (१) हेत्वपदेश—लोके—इदन्नु करिष्यति ।
│ (२) अनुपृष्ट१—लोके—कथन्नु करिष्यति । नन्वे-
│ तदकार्षीत् २।
नु—┤ ( तृतीयः खण्डः )
│ (३) उपमा—वेदे—वृक्षस्य नु ते पुरुहूत वयाः ३
└ [ऋ० सं० ४, ६, १७, २]
‡( २ ) कर्मोपसंग्रहार्थक ४ ।
┌ (१)—लोके—अहञ्च त्वञ्च । हरश्च हरिश्च ।
च-समुच्चय { (२)—वेदे—अहञ्च त्वञ्च वृत्रहन् ५ [ऋ० सं०
└ ६, ४, ४१, ५, ]
आ—समुच्चय—वेदे—देवेभ्यश्च पितृभ्य आ० ६ [ऋ०
सं० ७, ६, २२, १]
┌ विचारणार्थ—वेदे—┌ हन्ताहं पृथिवीमिमां निदधा-
│ │ नीह वेहवा कुवित्सोमस्या
वा---┤ └ पामिति'७[ऋ० सं० ८,६,२७,३]
│ समुच्चयार्थ—वेदे—वायुर्वा त्वा मनुर्वा त्वा८[यजु०
└ सं० ६,७,]
( चतुर्थः खण्डः
† अह—विनिग्रह—लोके—अयमहेदं करोतु । अयमिदम् ।
† ह—विनिग्रह—लोके—अयमिदमिदं ह करिष्यति ।
इदन्न करिष्यति ।
† पूर्वेण संप्रयुज्यते ।
‡ वाक्ये यो वक्ता प्रयुक्तः समाप्ते च श्रोत्राऽध्याहृतः सन् एकस्मिन्कर्मणि द्वौवा बहून्वाऽर्थान्
उपसंगृह्णाति उपसं बध्नाति स कर्मोपसंग्रहार्थः । यथा देवदत्त-यज्ञदत्तौ पचेते,
यज्ञदत्तोदेवदत्तश्च पचेते।
१ 'इदन्नु करिष्यति' ( एक बार किसी वस्तुके प्रश्नका उत्तर हो जाने पर फिर उसीके प्रश्न
का उत्तर होना अनुपृष्ट कहलाता है ) कैसे करेगा ? उ० करेगा। कैसे करेगा ?
ऐसा ही करेगा। यह द्वितीय उत्तर उक्त वाक्यका अर्थ है।