निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( २३० ) ६ अध्यायै
शब्द अर्थ
पणीन् बणिजः । ( खं० ४ )
हथान् हननात् । ( खं०५ )
हवनश्रुतः ये आर्तानां आह्वानं शृण्वन्ति ते ।
मत्स्याः मधौ उदकेस्यन्दन्ते । माद्यन्ते अन्योन्यं भ-
क्षणाय इतिवा । ( खं० ५ )
जालम् जलचरं भवति । जले भवंर्वा । जले शयंवा ।
सप्तमर्यादाः स्तेयं । तल्पारीहणम् । ब्रह्महत्या । भ्रूणह-
त्या । सुरापानम् । दुष्कृतस्य कर्मणः पुनः
पुनः सेवा । पातकेऽनृतोद्यम् । इति (खं०५) ।
लिबुजा व्रततिर्भवति । लीयते विभुजन्तीति। (खं०६)
व्रततिः वरणाच्च । संयनाच्च । ततनाच्च ।
वायः वेः पुत्रः । वेति च य इति च चकार शाकल्यः
उदात्तं त्वेवमाख्यातमभविष्यत् । अनुसमा-
प्तश्चार्थः ।
षष्ठः पादः
काणः अविक्रान्तदर्शनः इति औपमन्यवः । कणते-
र्वा स्यादणुभावकर्मणः । कणतिः शब्दाणूभावे
भाष्यते । अनुकणतीति । मात्राणूभावात्क-
णः । दर्शनाणूभावात्काणः । ( खं० २ )
विकटः विक्रान्तगतिः इति औपमन्यवः कुटतेर्वा
स्यात् । विपरीतस्य, विकुटितो भवति ।
बिठम् अन्तरिक्षम् । वौरिटेन व्याख्यातम् ।
कालकर्णी अलक्ष्मीः । ( खं० २ )
आदरिः आदरणात् ( खं० ३ )