निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( २३७ ) ६ अध्याय
〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰
शब्दं अर्थ
अघशंसम् अघस्यशंसितारम् । ( खं० २ )
अघम् हन्तेः । निर्ह्रसितोपसर्गः आहन्तीति ।
तपुः तपतेः ।
चरुः सञ्चयोभवति । चरतेर्वा । समुच्चरन्त्यस्मादार्षः ।
ब्रह्मद्विषे ब्राह्मणद्वेषिणे ।
क्रव्यादे क्रव्यमदते ।
घोरचक्षसे घोरख्यानाय ।
क्रव्यम् निकृत्ताज्जायते इतिनैरुक्ताः ।
अनवायम् अनवयवम् । यदन्येनव्यवेयुः । अद्धैषम्
इतिवा ।
पिशुनः पिशतेः विपिशतीति । ( खं० २ )
कृणुष्व कुरुष्व । ( खं० ३ )
पाजः पालनात् ।
प्रसितिम् पृथिवीम् । प्रसितिः प्रसयनात् तन्तुर्वा जालंवा ।
तृष्वीं इतिक्षिप्रनाम । त्वरतेर्वा ।
तपिष्ठैः तप्ततमैः । तृप्ततमैः । प्रपिष्टतमैरितिवा ।
दुशर्मा क्रिमिर्भवति । पापनामा ।
कृमिः क्रव्येमेद्यति । क्रमतेर्वाऽस्यात्सत्सरणात्कर्मणः ।
क्रमतेर्वा । ( खं० ३ )
अध्वरे यज्ञे । ( खं० ४ )
उशतः कामयमानान् ।
नासत्यौ अश्विनौ । सत्यावेवनासत्यावितिऔर्णवाभः ।
सत्यस्यप्रणेतारौ इतिआग्रायणः । नासिका-
प्रभवौबभूवुरितिवा । ( खं० ४ )