निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

५६ अ० १ पा० १ ख० २ ।
उपसर्गोंकी अर्थवत्ता जाननेके लिए, उदाहरणार्थ प्रत्येक
उपसर्गका एक एक अर्थ ।
(नि०) आ इत्यर्वागर्थे। प्र-परेत्येतस्य प्रातिलोम्यम् ।
अभीत्याभिमुख्यम् । प्रतीत्येतस्य प्रातिलो-
म्यम् । अति, सु-इत्यभिपूजितार्थे । निर्, दुर्-
इत्येतयोः प्रातिलोम्यम् । नि, अव-इतिविनि-
ग्रहार्थीयौ । उद्-इत्येतयोः प्रातिलोम्यम् ।
सम्-इत्येकीभावम् । वि, अप्-इत्येतस्य
प्रातिलोम्यम् । अनु-इति सादृश्यापरभावम् ।
अपि-इति संसर्गम् । उप-इति उपजनम् ।
परि-इति सर्वतोभावम् । अधि-इत्युपरिभा-
वम् । ऐश्वर्यं वा । एव मुच्चावचानर्थान् प्रा-
हुस्ते-उपेक्षितव्याः ॥ ५ ॥
प्रथमाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ १
उपसर्ग- अर्थ- उदाहरण ।
१ आ अर्वाक् ( इधर ) आपर्वतात् (पर्वतसे इधर)
२ { प्र प्रातिलोम्य (आङ् का प्रगतः (उधर चला गया)
परा ' उल्टा) परागतः
३ अभि आभिमुख्य(सम्मुखता) अभिगतः ( सम्मुख गया )
४ प्रति प्रातिलोम्य प्रतिगतः ( विपरीत गया )
५ { अति अभिपूजित अतिधनः
सु सुब्राह्मणः