निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)
Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary
महर्षि यास्क मुनि द्वारा
पृष्ठ 567, कुल 1282 में से
संदर्भ में पढ़ेंहिन्दी निरुक्त ( १५० ) ५ अ० २पा० ४ खं०
संग्राम में संयतरश्मि ( किरणों के जालों से युक्त ) होता है ।
उसके ( प्रशंसा पक्षमें ) बहुत अधिक निर्वचन के लिये अगली
ऋचा है ॥ ३ (८) ॥
( खं० ४ )
[निघ०-] आघृणिः॥३६॥ पृथुज्रयाः ॥४०॥
(निरु०) “प्रतत्ते अद्य शिपिविष्ट नामार्यः शंसामि
वयुनानि विद्वान् । तन्त्वा गृणामि तवसमत्व्या
न्क्षयन्तमस्य रजसः पराके ॥” (ऋ० सं० ५,
६, २५, ५)
तत्ते अद्य शिपिविष्ट ! नामार्यः प्रशंसामि, अ-
र्योऽहमस्मि-ईश्वरः स्तोमानाम् । अर्य त्वमसि-इति
वा । तं त्वा स्तौमि तवसम्-अतव्यान् । तवस-
इति महतो नामधेयम् । उदितो भवति । निवस-
न्तम्-अस्य रजसः पराके पराक्रान्ते ॥
‘आघृणिः’ आगतहृणिः ।
“आघृणे संसचावहै ।” (ऋ०सं०४,८,२१,१)
आगतहृणे संसेवावहै ।
‘पृथुज्रयाः’ पृथुजवः ।
“पृथुज्रया अमिनादायुर्दस्योः”(ऋ०सं०३,३,१३,२]
प्रामापयदायुर्दस्योः ॥ ४ ( ९ ) ॥
अर्थः-‘शिपिविष्ट’ ( हे विष्णो ! ) हे विष्णुदेव ! ‘अद्य’