निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त (१४३) ५ अ० २पा० १ खं०
'द्युम्न' कैसे ? 'द्युत' (स्वा० आ०) धातु से । यह क्या ?
अथवा यश है, (क्यों? 'द्योतते' वह चमकता है ।) अथवा
अन्न है । (क्यों ? 'द्योतते' उसे खाने वाला प्रकाशमान
होता है ।)
“अस्मेद्युम्न०” हे इन्द्र ! 'अस्मे' (अस्मासु) हम में
'द्युम्नम्' यश या अन्न को 'च' और 'रत्नम्' रत्न को 'धेहि'
धारण कर ॥
यहां आशीः (प्रार्थना) के सम्बन्ध से द्युम्न नाम अन्न
या यश का होता है ॥ ६ (५) ॥
इति पञ्चमाध्याये प्रथमः पादः समाप्तः ॥ ५, १ ॥
:द्वितीयः पादः ।
(खं० १)
[निघ०-] पवित्रम् ॥३४॥ तोदः ॥३५॥
(निरु०) पवित्रं पुनातेः । मन्त्रः पवित्रमुच्यते ।
“येन देवाः पवित्रेणात्मानं पुनते सदा ॥” (सा०
सं० उ० आ० ५, २, ८, ५) इत्यपि निगमो भवति ।
रश्मयः पवित्रमुच्यन्ते ।
“गभस्तिपूतः” “गभस्तिपूतो नृभिरद्रिभिःसुतः”
(ऋ० सं० ७, ३, १८, ४) इत्यपि निगमौ भवतः ।
आपः पवित्र मुच्यन्ते ।
“शतपवित्राः स्वधया मदन्तीः ॥” (ऋ०सं० ५,
४, १४, ३) । बहूदकाः ॥