निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

१०८ ३ अ० ४ पा० ४ खं० ।
[ खं० ४ ]
रम्भः \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ {'रम्भः' आरभन्ते एनम् ।
\ \ \ \ \ \ \ \ \ \ } इति दण्डस्य
पिनाकम्
“आ त्वा रम्भं न जिभ्रयो ररम्भ”
[ ऋ० सं० ३, ४५, ५ ]
इत्यपि निगमो भवति ।
आरभामहे त्वा जीर्णा इव दण्डम् [ निगमार्थः ]
\ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ {'पिनाकम्' प्रतिपिनष्टि एनेन ।
“कृत्तिवासा पिनाकहस्तोऽवततधन्वा” इत्यपि
निगमो भवति । [ य० वा० सं० ३, ६१ ]
मेनाः \ \ } \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ {'स्त्रियः' स्त्यायतेः अपत्रपणकर्मणः ।
\ \ \ \ \ \ \ \ \ } इति स्त्रीणाम् । \ \ \ \ {'मेनाः' मानयन्ति एनाः । 'ग्नाः'
ग्नाः \ \ \ \ } \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ गच्छन्ति एनाः ।
“अमेनांश्चिज्जनिवतश्चकर्थ ,”
[ ऋ० सं० , १, २१, २, ]
“ग्नास्त्वा कृन्तन्नपसोऽतन्वत ।”
[ सा० कौ० शा० १, १, ८ ]
इत्यपि निगमौ भवतः ।
शेपः \ \ \ \ } \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ {'शेपः' शपतेः स्पृशीत कर्मणः ।
\ \ \ \ \ \ \ \ \ } इति पुंस् प्रजननस्य । \ {
वैतसः \ } \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ {'वैतसः' वितस्तं भवति ।