निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त । ७
अर्थात्-सातवें पुरुष या पीढ़ीमे सापिण्ड्य पूरा हो जाता है,
और 'हमारे कुलमे अमुक नामका पुरुष हुआ'- इस प्रकार जन्म और
नामके परिज्ञान न रहनेसे समानका सम्बन्ध छूट जाता है ॥ २ ॥
(खण्ड ३)
[ निरु० ] “न हि ग्रभायारणः सुशेवोऽन्योदर्यो
मनसा मन्तवा उ । ऊधा चिदोकः पुनरित्स एत्यानो
वाज्यभीषाले तु नव्यः ॥” [ ऋ० सं० ५, २, ६, ३ ]
'न हि' ग्रहीतव्यः 'अरणः' सुसुखतमोऽपि ।
'अन्योदर्यो मनसाऽपि न मन्तव्यो-मम-अयम्-पुत्रः-
इति । अथ 'सः' 'ओकः' 'पुनः' एव तद् 'एति'
यतः आगतो भवति । 'ओकः' इति निवास नाम
उच्यते । 'एतु' 'नो' 'वाजी' वेजनवान् अभिषह
माणः सपत्नान् नवजातः स एव पुत्रः इति ।
अथ एतां दुहितृदायाद्ये उदाहरन्ति पुत्र-
दायाद्ये-इत्येके ॥-॥ ३ ॥
अर्थ ।
[ सं० मन्त्रार्थः ] “सुशेवः” 'सुसुखतमः' परि-
चारकः हितैषी अपि “अरणः” अपगतोदकसम्बन्धः
पुत्रः “नहि ग्रभाय” 'नहि ग्रहीतव्यः' “अन्योदर्यो
मनसा” 'अपि' “न” “मन्तवै ( उ )” 'मन्तव्यः'।