निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

धर्त्ता सिन्धुरपः समुद्रियः । विश्वे देवासः शृणवन्
वचांसि मे सरस्वती सह धीभिः पुरन्ध्या ॥ ”
[ऋ० सं० ८, २, ११, ३] ॥
'पविः' शल्यो भवति । यद् विपुनाति कायम्
तद्वत्- 'पवीरम्' आयुधम् । तद्वान् इन्द्रः -
'पवीरवान्' ।
“अति तस्थौ पवीरवान् ” [ऋ० सं० ८, १,
२४, ३) । इत्यपि निगमो भवति ।
तद्देवता वाक् 'पावीरवी' पावीरवी च दिव्या
वाक्, 'तन्यतुः' तनित्री वाचः अन्यस्याः अजश्च
एकपाद् दिवो धारयिता च सिन्धुश्च आपश्च
समुद्रियाः च सर्वे च देवाः सरस्वती च सह पुर-
न्ध्या स्तुत्या प्रयुक्तानि धीभिः कर्मभिः युक्तानि
शृण्वन्तु वचनानि इमानि- इति ॥
'पृथिवी' व्याख्याता ।
तस्या एष निपातो भवति ऐन्द्र्याम् ऋचि।११,३०।
अर्थः- “पावीरवी तन्यतुः” इस ऋचा का वणुकर्ण
ऋषि और वैश्वदेव शस्त्र में विनियोग है ।
'पावीरवी' मध्यम लोक की वाक्- 'तन्यतु' अन्यस्याः
वाचः तनित्री जो अन्यमनुष्य आदिकों की बातोंको विस्तार