निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

यमः । अत्रा नो विश्पतिः पिता पुराणाँ अनु
वेनति ॥” ( ऋ०सं० ८,७,२३,१ )
यस्मिन् वृक्षे सुपलाशे स्थाने वृतक्षये । अपि
वा उपमार्थे स्याद्-वृक्ष इव सुपलाशे-इति ।
‘वृक्षः’ व्रश्चनात् ।
‘पलाशं’ पलाशनात् ।
देवैः संगच्छते यमः, रश्मिभिः आदित्यः । तत्र
नः सर्वस्य पाता वा, पालयिता वा, पुराणान्
अनुकामयेत ।
‘अज एकपाद्’ अजनः एकः पादः । एकेन
पादेन पाति-इतिवा । एकेन पादेन पिबति इति
वा । एकः अस्य पादः इतिवा ।
“ एकं पादं नोत्खिदति ” इत्यपि निगमो -
भवति ।
तस्य एष निपातो भवति वैश्वदेव्याम् ऋचि
॥ १० ( २९ ) ॥
अर्थः— “यस्मिन् वृक्षे” इस ऋचा का यामायन (यम
का पुत्र ) कुमार ऋषि है ।
‘यस्मिन्’ जिस‘सुपलाशे(सुष्ठु पराशीर्णमले = दीप्तिमति)
सुन्दरमल रहित या प्रकाशमान ‘वृक्षे’ ( आदित्यमण्डले )