निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( ५०४ ) १२अ० ३पा० २ खं०
॥१६॥ यमः ॥१७॥ अजएकपात् ॥१८॥
पृथिवी ॥१९॥ समुद्रः ॥२०॥ दध्यङ्
॥२१॥ अथर्वा ॥२२॥ मनुः ॥२३॥
( खं० १ )
निरु०- 'विश्वानरो' व्याख्यातः।
तस्य एष निपातो भवति ऐन्द्रयाम्-ऋचि१(२०)
अर्थ:- 'विश्वानर' (१२) शब्द व्याख्यान किया जा-
चुका है (७, ६, १) ।
“तस्य०” उस (विश्वानर) का यह इन्द्र देवता की
ऋचा में निपात है ॥१ (२०)॥
(खं० २)
निरु-० “विश्वानरस्य वस्पति मनानतस्य
शवसः। एवैश्च चर्षणीनामूती हुवे रथानाम् ॥”
(ऋ० सं० ६, ५, १, ४ । सा० सं० छ० आ० ४,
२ ३, ५) ॥
विश्वानरस्य आदित्यस्य अनानतस्य शवसो
महतो बलस्य एवैश्च कामैः अयनैः अवनैः र्वा
चर्षणीनां मनुष्याणाम्, ऊत्या च पथा रथानाम्
इन्द्रम् अस्मिन् यज्ञे ह्वयामि ॥
'वरुणः' व्याख्यातः ।
तस्य एषा भवति ॥२ (२१) ॥