निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( ३०१ ) १० अ० १पा० ६खं०
क्योंकि-वह ऐश्वर्यवान् है, इससे वह 'इन्द्र' है ।
अथवा 'इन्दत्' ऐश्वर्ययुक्त होता हुआ शत्रुओं का दारणा
करने वाला है, अथवा द्रावण करने वाला = भगाने वाला है,
इससे 'इन्द्र' है ।
अथवा यज्बनों का = यज्ञ करने वालों का आदर करने
वाला है, इस से इन्द्र है ।
“तस्य०” उस इन्द्र की यह ऋचा है-॥८॥
( खं० ६ )
निरु०-“अद॑र्दरुत्स॒मसृ॑जो॒ विखा॑नि॒ त्वम॑र्ण॒वान्
बद्वबधानां॑ अरम्णाः । म॒हान्त॒मिन्द्र॒ पर्व॑तं॒ वि
यदद्वः सृ॒जो विधा॑रा॒ अव॑ दान॒वं हन् ॥” (ऋ०सं०
४,१,३२,१ सा०सं०छं०आ० ४,१,३,३)
अहृणाः उत्सम् ।
'उत्सः' उत्सरणाद् वा । उत्सदनाद् वा । उत्स्य-
न्दनाद् वा । उनत्तेर्वा ।
व्यसृजः अस्य खानि । त्वम् अर्णवान् = अर्ण-
स्वतः एतान् माध्यमिकान् संस्त्यायन् बाबध्य-
मानान् अरम्णाः । 'रम्णातिः' संयमनकर्मा,
विसर्जनकर्मा वा ।
“महान्तमिन्द्र ! पर्वतम्” मेघं यद् व्यवृणोः ।
व्यसृजः अस्य धारा अवहन् एनं 'दानवं' दान-
कर्माणम् ।