नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

षष्ठ उच्छ्वासः । १७३
कूजत्क्रौञ्चं चटुलकुररद्वन्द्वमुन्नादिहंसं
क्रीडत्क्रोडं निपतितलतापुष्पकिञ्जल्कहारि ।
अस्याः सान्द्रद्रुमवनतलश्रान्तसुप्ताध्वनीनं
रोधः सिन्धोः स्खलयति भवत्सैनिकानां प्रयाणम् ॥ २५ ॥
राजा तु तदाकर्ण्य 'बाहुक, बहूनां बहुमतो बाहुल्यादिहैव वासः,
तद्ब्रूहि सैनिकान्, अवतरत तापीतीरतरुतलाश्रयान्, आश्रयत श्रम-
च्छिद्दच्छायाः, कुरुत पटकुटीः, कारयत कायमानानि, मुञ्चतामन्द-
मृदुशाद्वलेष्ववलान्वलीवर्दकान्, कूर्दयत कर्द्दमे महिषान्, खादयत
वेसरीभिर्वशकरीराङ्कुरान्, प्रचारयत क्रमेण क्रमेलकान्, अवगाहाव-
साने पृष्ठावकीर्णपुलिनपङ्कपांसवो विहरन्तु स्ववशं वंशस्तम्बेषु स्तम्बे-
रमाः, तरुबुध्नेषु बध्नीत तीव्रवेगान्वेगसेरान्, अवतरन्तु तापीतीरंतर-
ङ्गेषु तुरंगाः, शिशिरतरङ्गानिलान्दोलितविविधविकचमञ्जरीराजिर्ज-
टितेषूत्फुल्लताखण्डमण्डपेषु मध्याह्नसमयमतिवाहयन्तु किंनरमिथु-
नानि' इति सेनापतिमादिदेश ॥ क ॥
स्वयमपि पुष्कराक्षसूचितार्धपथश्रमखिन्नकिंनरमिथुनदिदृक्षया कृ-
तमृगयाविनोदव्यपदेशो दिशि दक्षिणस्यामाप्तस्तोकैःपरिवारपरिवृतो
झरैर्निर्झरझत्कारिवारिरमणायासु विहितविहारहारिहरिणीनेत्रोत्पल-
स्तबकितासु रममाणपुलिन्दनितम्बिनीवदनविम्बचन्द्रितासु सान्द्र-
द्रुमद्रोणीषु विचरितुमारभत ॥ ख ॥
पुरःस्थितश्चास्य वर्त्म दर्शयन् जात्यतरतुरंगमारोपितः पुष्कराक्षो-
ऽप्यभाषत ॥ ग ॥
'देव, मार्कण्डेयप्रमुखमहामुनिनिवासपवित्रीताः पुण्याः खल्वि-
माः पयोष्णीपरिसरवनभूमयः ॥ घ ॥
तथाहि ।
कूजदिति ॥ क्रौञ्चकूजनादीनि विशेषणानि रोधसो रम्यताहेतुत्वात्सैन्यप्रया-
णस्खलनसाधनानि ॥ २५ ॥
राजा त्विति ॥ कायमानानि तृणमयगृहाणि । वंशानां करीराणामङ्कुराः॥क॥
१ 'स्खलयति'. २ 'तरुतलमाश्रयत'. ३ 'श्रमच्छिदच्छायाः'. ४ 'शाद्वले'. ५
'बलीवर्दान्'. ६ 'माहिषकम्'. ७ 'वेसरीः'. ८ 'करीरान्'. ९ 'वेसरान्'. १० 'तीरेति-
नास्ति'. ११ 'जटिलेपूतपल्लवलता'; 'जटिलेषूत्फुल्लतामण्डपेषु'. १२ 'मावाहय'. १३
'व्यपदेशो'. १४ 'स्तोकपरिवृतः'. १५ 'सरिन्'. १६ 'दर्शनीयजात्यतरतुरङ्गतुरङ्ग'.