मृगेन्द्र आगम: विद्या एवं योग पाद (भट्ट नारायणकण्ठ वृत्ति सहित प्राचीनतम कामिक आगम परिशिष्ट)

५६ मृगेन्द्रतन्त्रे । [१।२
मुक्तौ तु संवित्त्यभावो यथा वैशेषिकैरिष्टः त-
थाविधाया मोहरूपाया मुक्तेर्निराकरिष्यमाण-
त्वात् । तच्चात्मनश्चैतन्यं ज्ञानक्रियात्मकं सर्व-
तोमुखमस्ति, नतु क्षपणकानामिव देहप्रमा-
णकत्वनियमाद्व्यापि पशुपदार्थप्रकरणे व्या-
पकत्वस्य वक्ष्यमाणत्वात् । अत्र हेतुमाह यतो
मुक्तौ श्रूयते सर्वतोमुखं, मुक्तात्मनां सर्वतो-
मुखस्य चैतन्यस्य श्रवणादित्यर्थः। न च तेषां
तदानीमेव तदुत्पद्यते इति वाच्यं, सदुत्पत्तेः
सत्कार्यवादप्रकरणेऽभिधास्यमानत्वात् । अथ
मुक्तावेव तथाविधचैतन्यश्रुतेः, पूर्वं च तदनु-
पलम्भादन्वयव्यतिरेकाभ्यां संसारावस्थायां
सर्वतोमुखत्वं चैतन्यस्य कुत इत्याशङ्कानि-
रासायाह सदप्यभासमानत्वादित्यादि । सत्य-
मनुपलम्भः संसारावस्थायां तथाविधस्य चैत-
न्यस्य । स त्वन्यथासिद्धः । व्यञ्जकाभावकृतो
हि योऽनुपलम्भः स नाभावसाधकः, अपितु
असति व्यञ्जके यश्चायमनुपलम्भः स व्यञ्ज-
१ असदुत्पत्तिमाशङ्क्य आह नचेति । २ मुक्तिसत्त्वे सर्वतोमुखचैतन्य-
सत्त्वम् । मुक्त्यभावे सर्वतोमुखचैतन्याभावः ।