मृगेन्द्र आगम: विद्या एवं योग पाद (भट्ट नारायणकण्ठ वृत्ति सहित प्राचीनतम कामिक आगम परिशिष्ट)

श्रीभट्टनारायणकण्ठविरचितवृत्त्युपेते । ३५५

इति । अत्र हि मुख्यया वृत्त्या प्रवहज्जलरूपं
स्रोतः गुणवृत्त्या वा तद्विशेषं यदि किंचित्
गङ्गाशब्दः कथयेत् तदस्यासंभाव्यैव ग्रामा-
धिकरणतेति सामर्थ्यात् तत्सामीप्यलक्षणत्वेन
तद्व्यवतिष्ठते । उपकारकेऽपि लक्षणा दृश्यते
यथा—‘भिक्षा वासयन्ति’, ‘कारीषोऽध्यापयति’
इति । अत्र किल न भिक्षा तत्प्रावरणाञ्चलं
करेण गृहीत्वा गमननिषेधं कुर्वन्ति, नापि सर्व-
थास्मात् स्थानान्न गन्तव्यमिति प्रणयवचनैर-
वस्थापयन्ति, अपि तु प्रचुरान्नव्यञ्जनवत्यस्तृप्ति-
हेतुत्वात् निवसनक्रियायामुपकारकत्वेन संभा-
व्यमानाः प्रयोजकत्वेनोपचर्यन्ते । एवं च न
कारीषोऽङ्ग पुत्राधीष्वेति ब्रुवन् माणवकमध्या-
पयति, नापि तच्छरीरमनुप्रविश्य भूतवेताला-
दिभिरिवैनं पाठयति, किं तर्हि शीतापनुत्तिहेतु-
तयाध्ययनविध्युपकारकत्वेनानुकूल्यं भजंस्तत्प्र-
योजकत्वेनोपचरितः । किं च धर्माद्यनुकृता-
विति आदिग्रहणादाकारानुकृतौ जात्यनुकृतौ
वा । तत्र धर्मानुकृतौ यथा—‘सिंहो माणवकः’,
‘गौर्वाहीकः’ इति । अत्र किल लक्षणया सिं-