मृगेन्द्र आगम: विद्या एवं योग पाद (भट्ट नारायणकण्ठ वृत्ति सहित प्राचीनतम कामिक आगम परिशिष्ट)

१८० मृगेन्द्रतन्त्रे । [ १।८
इत्थं सामान्येन कारणमात्रं प्रसाध्य, तद्वि-
शेषं वक्तुमाह
तस्य प्रदेशवर्तित्वा-
द्वैचित्र्यात्क्षणिकत्वतः ।
प्रतिपुंनियतत्वाच्च
सन्ततत्वाच्च तद्गुणम् ॥ ॥ २ ॥
तस्येन्द्रियशरीरार्थैश्चितां योगस्य यत्सुरनर-
तिर्यगादिनियतस्थानवर्तित्वम् । यच्च वैलक्षण्यं,
विचित्राणि हि प्राणिनां शरीराणीन्द्रियाणि
विषयाश्च दृश्यन्ते, तत्र जातिदिग्देशकाला-
दिवैचित्र्यं तावत्प्रसिद्धम् । इन्द्रियवैचित्र्यमपि
यथा-परावृत्तजिह्वत्वं गजानां, चक्षुःश्रवत्वं भु-
जङ्गमानां, अनालोकालोकित्वमुलूकादीनां,
पुरुषाणां च केषांचिद्विपुलदृशामप्यदर्शनं, अ-
न्धप्रायाणामपि सूक्ष्मार्थदर्शित्वमिति । विष-
यवैचित्र्यं तु यथा-जलधरनिपतजलकणोप-
जीवित्वं चातकानां, मयूराणामवकराहारत्वं,
कुक्कुटादीनां च, कमलकिञ्जल्करसास्वादनं मधु-
करसारसानामित्यादि । यतश्च क्षणिकत्वमनि-