मृगेन्द्र आगम: विद्या एवं योग पाद (भट्ट नारायणकण्ठ वृत्ति सहित प्राचीनतम कामिक आगम परिशिष्ट)

ननु किमत्र करणापेक्षणेश्वरेण कल्पितेन
तस्मिन् कर्मनैरपेक्ष्येण कर्तृत्वानभ्युपगमात्,
तच्चरितानि कर्माप्येव सृष्टिस्थित्यादिकारण-
तया भवन्त्विति जैमिनीयाः । यदाहुः
‘कथंचिद्धेतुमात्रस्य यद्यधिष्ठातृतोच्यते ।
कर्मभिः सर्वजीवानां तत्सिद्धेः सिद्धसाधनम् ॥’ (श्लो०वा०)
इति । यद्वा बीजमिवाङ्कुरादीनां कलादिका-
र्याणामुपादानं मायैवान्यानपेक्षिणी सृष्ट्यादि-
कृद्भवतु, प्रकृतिरेव वाव्यक्ताख्या एतत्कर्तृत्वे-
नास्तु यां विना तस्येश्वरस्यापि तत्कार्यानिष्प-
त्तिरूपलभ्यते, क्षित्याद्यात्मना परार्थप्रवृत्ता
अन्यानपेक्षिणी प्रकृतिरेव, अतः किमीश्वरे-
णेति कापिलाः । तथाहि
‘यद्यथापरिणामैकस्वभावं तत्र तत्ततः ।
अन्यानपेक्षि बीजादिसामग्री यद्वदङ्कुरे ॥
महदादिविकारौघपरिणामस्वभावकम् ।
त्रिगुणात्म प्रधानं च तेन सांख्यमनीश्वरम् ॥’ (ई० सि० २५)
इति । यदि वा
‘पुरुष एवेदं सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यम् ।’ (ऋ० १०।९०।२)
इति अणोः पुरुषादेव विवर्ततया चिदचि-