मृगेन्द्र आगम: विद्या एवं योग पाद (भट्ट नारायणकण्ठ वृत्ति सहित प्राचीनतम कामिक आगम परिशिष्ट)

७० मृगेन्द्रतन्त्रे । [ १।२
यथा मृदादि, अचेतनश्चायं परमात्मोपा-
दानकारणत्वात्, चेतनत्वे नास्योपादानकार-
णत्वम्। अस्त्वचेतनः को दोष इति चेत्, चेत-
नानां कारणं स्वयमचेतन इति विचित्रेयमु-
क्तिः। आचैतन्याभ्युपगमे चास्य बुद्धिमत्कर्त्र-
नधिष्ठितस्य मृत्पिण्डादेरिव न स्वकार्यजनने
सामर्थ्यम्। येऽपि च ग्राहकत्वेन स्वसंवेदनसिद्धा
आत्मानो भोक्तारस्तत उत्पन्ना इत्युच्यन्ते,
तेऽप्युत्पाद्यत्वात् घटादिवदचेतनाः प्रसज्यन्त
इत्यनेकदोषाश्रयस्य परमात्माद्वैतस्यानुपपत्तिः॥
अथैवं वेदान्तवादिनां मते निराकृते का-
पिलोक्तात् प्रकृतिपुरुषविवेकज्ञानान्निःश्रेयसा-
वाप्तिर्भविष्यति । यथाचाहुः
‘एवं तत्त्वाभ्यासान्नास्मि न मे नाहमित्यपरिशेषात् ।’
( सां० का० ६४ )
‘ऐकान्तिकमात्यन्तिकमुभयं कैवल्यमाप्नोति ॥’
( सां० का० ६८ )
इति । श्रुतिरप्याह
‘अजामेकां लोहितशुक्लकृष्णां
बह्वीः प्रजा जनयन्तीं सरूपाः ।