मीमांसा दर्शन / पूर्वमीमांसा (शाबर भाष्य सहित)

४२२ मीमांसादर्शनम् [ सू०
तथा दर्शपूर्णमासप्रकरणेऽग्नीषोमीयविधिसम्बन्धलङ्घनेन त्वाष्ट्रवधनिमित्तेन्द्र-
गतब्रह्महत्यातुरीयविभागप्रतिग्रहप्रस्तावागतरजस्वलाव्रतानां भूमिशयनास्नाना-
मांसभक्षणानभ्यङ्गाञ्जनाविलेखनाकर्तनादन्तधावनानखच्छेदनाद्रज्जुसंसर्जना -
दीनां त्रिरात्रविषयाणां प्रकरणातिरिक्तस्त्रीधर्मत्वावधारणम् ।
एवं च विप्रकीर्णानामशक्यैकत्र संहतिः ।
स्मृतिमेव दृढां मुक्त्वा तस्मादस्त्यन्तरा स्मृतिः ॥ ४४३
तेनाऽऽचारः स्मृतिं यावदनुमातुं प्रवर्तते ।
स्मृतिर्लब्धश्रुतिस्तावद्धर्ममेवावधारयेत् ॥ ४४४
तस्मादाचारेभ्यः स्मृतिर्बलीयसी सन्निवन्धनेति ।
( लोकवाक्यशेषयोर्विरोधे बलाबलचिन्तनम् ॥ )
त्रिवृच्चर्वाश्वबालादेर्लोकेऽन्योऽर्थः प्रतीयते ।
वेदे तदभियुक्तैश्च तस्मादन्यो विलक्षणः ॥ ४४५
तत्र किं तुल्यकल्पत्वात्पदार्थे लोकवेदयोः ।
समा विप्रतिपत्तिः स्यादथवैका बलीयसी ॥ ४४६
लोके तावत्त्रिवृच्छब्दस्त्रिगुणत्वस्य वाचकः ।
त्रिवृद्रज्जुस्त्रिवृद्ग्रन्थिर्वेदे तु नवके स्थितः ॥ ४४७
त्रिवृद्वहिष्पवमानमित्युक्त्वा तृचत्रयमनुक्रान्तमिति स्तोत्रीयङ्‌नवकवचन एवं
त्रिवृच्छब्दो विज्ञायते ।
तथाऽयं चरुशब्दोऽपि लोके स्थालीनिबन्धनः ।
याज्ञिकानां च वेदे च प्रसिद्धस्त्वोदनं प्रति ॥ ४४८
अनवस्त्रावितान्तरूष्मपक्वौदनवचनो हि याज्ञिकानां चरुशब्दः प्रसिद्धः तथा
वेदेऽपि 'आदित्यः प्रायणीयः पयसि चरुः' इति विहिते पश्चादुक्तमदितिमोदनेनेति-
वचनाच्चौदनवचनत्वं ज्ञातम् ।
एवमाश्वबालः प्रस्तरः, इत्यश्वजातीयबालमयः प्रस्तरो लोकप्रसिद्ध्या
विज्ञायते । वैदिकवाक्यशेषात्तु काशेष्वश्वबालप्रसिद्धिः एवं हि श्रूयते—
(यज्ञो वै देवेभ्योऽश्वो भूत्वाऽपाक्रामत्सोऽपः प्राविशत्)
स वालधौ गृहीतः, स वालान्मुक्त्वा विवेश ह ।
ते बालाः काशतां प्राप्ताः कार्योऽतः प्रस्तरस्तु तैः ॥
ऐक्ष्व्यो विधृती ये च ते इक्ष्ववयवात्मिके ।
लोके सिद्धे तथा वेदे काशानामेव मूलके ॥ ४४९