सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
मन्त्र रामायण (नीलकण्ठ चतुर्धर - पं. रामकुमार राय सविस्तार हिन्दी व्याख्या सटीक)

मन्त्र रामायण (नीलकण्ठ चतुर्धर - पं. रामकुमार राय सविस्तार हिन्दी व्याख्या सटीक)

Mantra Ramayana of Nilakantha with Hindi Commentary

नीलकण्ठ चतुर्धर (टीकाकार: पं. रामकुमार राय) द्वारा

DevanagariHindipublished145 पृष्ठ

पृष्ठ 51, कुल 145 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 51

मन्त्ररामायण १५
वह राम हनूमदादि सहित समस्तदोषों से रहित सीता के साथ
पुनः अपने स्थान को वापस आ गये ! रावण के स्पर्श निमित्त अपवाद को
दूर करने के लिए राम के द्वारा त्यक्त सीता वन में रुदन करने लगी ।
वाल्मीकि के युगल शिष्य लव कुश ने उनसे पढ़कर समस्त वृत्तान्त
लोक में गया ।
सहरुद्रेभिरिति सः रामः रुद्रेभिः हनूमदादिभिः सहायैः ऋन्वा ऋतेन भासनया
देव्या सीतया सह गयं स्वस्थानम् आगात् आगतवान्कीदृश आरे अवद्य दूरनिरस्त-
दोषः सीतां रावणहृतां सर्वदेवसन्निधौ संशोध्येत्यर्थः किं कृत्वा गयम् आगात्
अशस्तवारोहिंन्धी प्रतिकूलकाले गृहं त्यक्त्वा पुनर्देव्या सहागादित्यर्थः । एतत्सर्वं
समविध्यं रामायणं वभ्रस्य वाल्मोकेः सम्बन्धिनौ शिष्यौ मिथुनौ द्वौ कुशलवौ
विदन्त्री तस्मादधीत्य लोके विशेषेण विवृतवन्तौ इत्यहं मन्ये जानामीति मन्त्र-
द्रष्टुर्युक्तिः तत्र भविष्यमाह - अन्नमिति । मुषायन् स्तेनो रावणः अन्नं पृथिवीं
तद्रूपां सीताम् अशशददः पृथिव्याम् "ता अन्नमसृजन्त" इति छान्दोग्ये । दृष्टः
अमीव्य अस्म्येत्य अरोदयत रावणस्पर्श निमित्तापवादपरिहार्थं रामेण त्यक्ता
सीता रोदनं कृतवतीत्यर्थः ॥ ५ ॥
स अत्र ऋन्वा सह गयमागादित्युपसंहारो विद्युता सहषेतीत्युपक्रमस्य अन्नं
मुषायन्नित्युपसंहारो योनिमाससादित्युपक्रमस्य दूरे अवद्य इत्युपसंहारोऽसुरस्पर्श-
निमित्तकार्थिकानां कायाश्वनुकूल इत्युपक्रमोपसंहारयोरैक्यरूप्यादिदं मन्त्रचतुष्ट-
यात्मकमेकं वाक्यं परमपुरुषप्रतिपादकं तद्विषयश्च प्रश्नः प्रथममन्त्र इति मन्त्र-
पञ्चकमिदं रामायणसंक्षेपपरमिति वाक्यार्थमर्यादाविदो विदांकुर्वन्तु ॥ ५ ॥
एवं मन्त्रप