सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
मन्त्र रामायण (नीलकण्ठ चतुर्धर - पं. रामकुमार राय सविस्तार हिन्दी व्याख्या सटीक)

मन्त्र रामायण (नीलकण्ठ चतुर्धर - पं. रामकुमार राय सविस्तार हिन्दी व्याख्या सटीक)

Mantra Ramayana of Nilakantha with Hindi Commentary

नीलकण्ठ चतुर्धर (टीकाकार: पं. रामकुमार राय) द्वारा

DevanagariHindipublished145 पृष्ठ

पृष्ठ 136, कुल 145 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 136

मन्त्ररामायण
उ पारे समीपेरित अतस्त्वदीयेनैव सामर्थ्येन समुद्रतरणादिकमेते का[रि]...
सामर्थ्येनान्यः करोतीत्यत्र दृष्टान्तः—सुरेति । सुरा मद्यम्, मन्युः क्रोध[ः]
विभीतकः, तत्स्थकलिः अधित्तिः, भूतपित्ताद्यावेशजन्य उन्माद[वान्]...
पुरुषोऽशक्तोऽपि शक्तसाध्यं कर्म करोति तद्वदयमपीत्यर्थः ॥ जायां
स्वप्नश्च नेति । स्वप्न इव इत् अनृतस्यैव भयसुखादेस्तद्धेतोश्च प्रयोक्त[ा]
वियोजयिता च । 'यु मिश्रणामिश्रणयोः, इत्यस्य रूपम् । यः ...
प्रपञ्चं सृजति संहरति च तस्य अस्मदुपवृंहणं कियदि ति भावः ॥ १४[७]
त्वं ह त्यदिन्द्र कुत्समावः शुश्रूषमाणस्तन्वा सम[र्ये]
दासं यच्छूष्णं कुयवं न्यस्मा अरन्धय आर्जुनेयाय शिक्ष[न्]
ऋ. ७.
'हे राम ! तुम परोक्ष रूप से ऋषि की रक्षा करते हो अ[पने]
साथ स्पर्धा करते हो। मृत पुत्र को लेकर द्वार पर आये
हुए विप्र के वाक्य को सुनकर यम को जीतकर उसके पुत्र [को]
करते हो । शूद्र के अयोग्य होने के कारण उसको मुनिधर्म [से]
उसको स्वधर्म सेवा में लगाते हो । अर्जुन-पुत्र को जीवित क[रने]
की शिक्षा देते हो ।'
लोकस्थोऽप्यलौकिकं कर्म करोषीत्याह—त्वं हेति । हे इन्द्र त्वं ह[त्य]
इतरेषां परोक्षं कुत्सम् ऋषिम् आवः रक्षितवानसि कदा समर्य कालेन...
सत्याम् । तन्वा मृतस्य पुत्रस्य शरीरेण सहागतस्य पितुर्वाक्यं शुश्रू[षन्]
कुर्वन् मृतं पुत्रमानीय द्वारि शोचतो विप्रस्य वाक्यं श्रुत्वा यममपि [नि]
मानीतवानसीत्यर्थः । कथं मृतमपि रक्षितवानित्यत आह—दासमिति...
शूद्रस्यायोग्येन तपसा शुष्यन्तं कुयवं कुत्सितेन स्वस्य दोषहेतुना मुनि...
स्वधर्मेण च सेवया वियुज्यत इति कुयवम्, अस्मै आर्जुनेयाय अ...
कुत्साय तज्जीवनार्थं न्यरन्धयः नितरां हिंसितवानसि । शिक्षन् ...
मर्यादाम् ॥ १४८ ॥
यत्रौषधीः समग्मत राजानः समिता[विव]
विप्रः स उच्यते भिषग्रक्षोहाऽमीवचातनः ॥ १४[९]
ऋ. १०...
हनुमान के साथ राम जाम्बवान की स्तुति करते हैं [:]
राजा सभा में आता है उसी प्रकार द्रोणाचल से औष[धी]...