मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

४२ मानसारे [अध्यायः
स्कन्धे वाऽपि दौवारि[के] सुब्रह्मण्यालयं भवेत् ।
अथवा जिनालयं स्यात्सुगतालयमेव च ॥ १३६ ॥
चतुर्दिक्षु विदिक्ष्वा(ष्व)पि मध्ये वैनायकालयम् ।
गन्धर्व(र्वे) भृङ्गराजे वा भार्गकाराख्यं भवेत् ॥ १४० ॥ 280
मुख्ये वाऽथ च भल्लाटे सा(स)रस्वत्यालयं भवेत् ।
अदितौ वा सुगे [वापि] लक्ष्मीभवनकं स्मृतम् ॥ १४१ ॥
तत्रैव भुवनादेवीहर्म्यमेवं प्रकल्पयेत् ।
यशोरस्य बहिरङ्गे रक्षार्थं भैरवालयम् ॥ १४२ ॥ 284
राक्षसे पुष्पदन्ते वा दुर्गायाश्चापि चालयम् ।
तद्ग्रामस्य बहिः सौम्ये कालि(ली)कोष्ठं प्रकल्पयेत् ॥ १४३ ॥
ग्रामात्क्रोशावसाने स्यात्पूर्वे वा चोत्तरेऽपि वा ।
तत्र चण्डालावासाः स्याच्चोत्तरे च श्मशानकम् ॥ १४४ ॥ 288
ग्रामस्य चोत्तरे बाह्ये प्रेतभूतशदण्डकम् ।
ग्रामस्य परितो बाह्ये रक्षार्थं वप्रसंयुतम् ॥ १४५ ॥
तद्बहिः परिखायुक्तं परितो वप्रवेदिकैः ।
चतुर्दिक्षु चतुष्कोणे महाद्वारं प्रकल्पयेत् ॥ १४६ ॥ 292
वृत्तं वा चतुरश्रं वा वास्तुस्वाकृतिवप्रयुक् ।
पूर्वद्वारमथैशाने चाग्निद्वारं तु दक्षिणे ॥ १४७॥
पितुर्द्वारं तु तत्प्रत्यग्वायोर्द्वारं तथोत्तरम् ।
पूर्वपश्चिमयोर्द्वारीं तत्(तत्र) सूत्रं तु योजयेत् ॥ १४८ ॥ 296
दक्षिणोत्तरयोर्द्वारीं तत्र देशे विशेषतः ।
दक्षिणोत्तरकं सूत्रं विन्यसेच्छिल्पिवित्तमः ॥ १४६॥
तस्य सूत्रान्ततत्पूर्वे हस्तं तद्वार(रं) मध्यमे ।
एवं दक्षिणतो द्वारं तद्वि वा(द्वा)री तथोक्तवत् ॥ १५०॥ 300
उत्तरे द्वार(रं) तत्सूत्रात्प्रत्यग्हस्तावसानकम् ।
चतुर्दिक्षु चतुर्द्वारं युक्तं वा नेष्यते बुधैः ॥ १५१ ॥
पूर्वे पश्चिमके वाऽपि द्वारमेतत्(मेकं) द्वयोर(यम)पि ।
परितश्चतुरश्राप्राकारं कुर्यात्तु सर्वदा ॥ १५२ ॥ 304