मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

परिशिष्टम् [ ४२९ ]
पद्ममध्यं द्विबाहु द्वौ सप्तसूत्रं विधीयते
मुशीशकंठमध्ये च वंशकामध्यमे
गुल्फमध्ये क्षयोर्मध्ये मध्यमश्यं विधीयते
शिखामणिं मौलिमध्ये स्यान्मूर्ध्यं ह्रुःसंगमूर्धके
नासिकाग्रा स्यात् कंठ स्यात् शुकौ मध्यममध्यमे
कुक्षि नाभेः तथा योनिः पादयोश्च प्रलंबयेत्
स्पशीतं श्रोणिनासाग्रं पुरे मध्यं विधीयते
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सममात्रं विधीयते
मौलिमध्ये च पंचार्धं ललाटे कोलकं भवेत्
हतेना.....कर्माथ्यं च सूत्रं स्याद्यवकोलकमुरुयते
षडार्धं च ह्रुत्काउरो मध्यं च पार्श्वकोलकं
ह्रदयं षट्पंचैव नाभूरधांतरमध्यमे
सूत्रमात्रार्थकं चैव नाभोमध्यं च षड्यवं
मेकनो मूलद्विमात्रं स्यान्मध्यमूहसमाक्रमः
जन्यांतं तु षडंगुल्यातं वसुमात्रकं
नालकासार्थ(र्थे) वस्वंशं सूत्रादंगुष्टपूर्वकं
त्ववमात्रसमोपं च पुरसूत्रं प्रशस्यते
पुरसूत्रमिति प्रोक्तं पृष्ठसूत्रमय श्रृणु
मौलिमूर्ध्नि तु काटीनां ककुद्वंशस्य मध्यमे
बाष्णमध्यं च सूत्रं स्यात् पृष्ठमध्यं विधीयते
मध्ये शिखामणी मौलि ककुबहींतमध्यमे
श्रोवलाम्बोश्चजंघानां मध्ये गुल्फस्य मध्यमे
लंबितपादमध्ये तु यकं बाह्यमधोद्यते
पार्श्वे च पष्टं चाश्वं च स्नानमंडलवाह्यके
मध्ये श्रोणिंश्च पादौ च ऊरु जंघा च मध्यमे
जंघामध्ये कलांगुष्ठ बाह्य स्यात् फमबाह्यके
उपानमुपमानं स्यात्प्रवक्ष्यामि आंणिकूपर
पार्श्वके
त्रिवेद। पंचमात्रं स्यादंत रात्रिविधं भवेत्
स्यादरुमूलंतरमेकमात्रं सार्धंगुलानां तमु-
मंतरेरे
जाग्वंतजंघानलकांतरे च स्यादष्टषड्भागपहं-
गुलेन
मानसूर्त्रं द्वयं चैव मणिबंधावसानकं
अथ पार्श्वसूत्रं च मणिबंधावसानक
द्वरंतरे वेदभागं स्यात्पंचमेदावसानकं
करंडमकुटोपेतं जटामकुटमंडितं
पीतांबरधरं चैव दुकुलांबरमेव च
नाख्याध पंचमात्रं स्याद्र्व्यसनामविधीयते
गुल्फमूर्ध्वं षडंगुल्यं वस्त्रपर्यंतमीष्यते
अभयं सव्यं हस्तं स्यात्स्थानचुचुकसीमकं
सूत्रातलत्यामध्यं तु द्वांतरं त्रयोदशांगुलं
वरदं वाय(म) हस्तं स्यात् श्रोणी दुर्वासमांयुतं
सूत्रान्तरतहस्तं च त्रयोदशांगुलमिष्यते
यथया चोध्वै पार्श्वेव वामो रद्वयम अद्वयं चैव
कटकं तु विधीयते
बहिरभ्यंतरं वापो सव्यपार्श्वजपाक्षकैः
वामे ह्यचकरैवैव पद्म त्वल समन्वितं
जन्नो हिककको समं चैव त्रिया च संतांतलिंगे
चाल्यांतर्गतो स्यात्
वाल्योसलादिविविदिसंस मंचैव कटकं कत्तेरीदं
डोजापुरं च पद्म च शंखं चक्रं धरोमिय
उ.....शक्ति यमज्ञानशक्ति यमक्रियाशक्ति यम च-
सांतलिंगे
चाल्यांतर्गतो स्यात् बाह्यो सालादिग्विदिश्व-
ष्टदेशो तन्मध्ये स्थापयेत् कामकोष्ठतः ॥
इति पद्मसंहितायां रौरवभेदे कामकोष्ठ
लक्षण विधिः पटलः ॥
अथातः संप्रवक्ष्यामि कामकोष्ठस्य लक्षणं
उद्देशे पूर्वतः कृत्वा पश्चाच्चिर्देशमानकं
लंबमानेोप्यमानाष्या वक्ष्यते स्थानकस्य तु
वाचायुधानां तु..........मकुटं वस्त्रभूषणं
न.....भुवं मेदं स्यात् स्थानकस्यापद्मेव च
समपादं स्थानकं देवी वैशाखस्थानमेव च
तद्ब्यध्यासनं प्रोक्तं त्रिविधं देशमुच्यते
मूलप्रासादतारं स्यात्स्तंभोच्यं द्विरग.....के
आरताल त्रियं गुल्यां लिंगमानं ततोभवत्