मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

परिशिष्टम् [ ४२७
गतं संपूज्ययोद्विद्वान् आप्य पूर्वोक्तमार्गतः पूर्णाहुतिं ततो हुत्वा गौरोगायत्र्यार्चयेत्बुधः
स्नापयेन्महादेव मूर्त्तन्तस्य मंत्रवित् तेनैवार्च्य देवेशीं मावाद्याग्नि विसर्जयेत्
दृढीकृत्याष्टबंधके निशक्तौ सुनिरीक्षयेत् मूले संपूजयेद्देवीं प्रक्षाम्यानुज्ञया सह
स्नापयेद् गंधतैलेन सुगंधामलकादिभिः द्विरदो''''वाहनांत वापोठांतं या बलिं ददेत्
पंचगव्यादिकै स्नाप्य नालै (लि) केरोदकैजैलेः द्विरदं दक्षिणा पाश्र्वं तु ज्ञानशक्तिं प्रपूजयेत्
संस्नाप्य च महादेवों नववस्त्रेण वेष्टयेत् वामपार्श्वे क्रियाशक्तिं ददाग्रे वृषभं यजेत्
संपूज्य गंधपुष्पाद्यैः प्रस्त्रवेनैव देशिकः श्रीदेवों अग्निदिग्भावे दक्षिणे सप्तमातरः
पूर्णाहुति ततो हुत्वा संप्रहेद् बह्मवंचिनी मातंगिनीसमोपेतं नैर्ऋते जानुविस्मयं
शंखध्वनिसमायुक्तं शंखघोषसमन्वितं पश्चिमे तु घरां देवीं वायव्ये मोहिनीं यजेत्
छत्रचामरसंयुक्तं सर्वातोद्य समन्वितं उत्तरे तु शचीं देवीं सावित्रीमीशगोचरेत्
ग्रामप्रदक्षिणं कृत्वा द्वारपूजां समाचरेत् गोपुरद्वारपार्श्वे तु शंख पद्म निधिर्यजेत्
.......... स्नापयेद्विद्वान् श्रीपाद्योपरि वर्धनो अग्नि पूर्वदिग्भागे महिमा चाग्नि गोचरेत्
देवीं संपूज्य गंधाद्यं मंत्रं न्यासं समाचरेत् दक्षिणे गरिमां देवीं लघिमा नैर्ऋते दिशि
शशिनों मूर्ध्नि विन्यस्य वक्त्र णा'''' गदां न्यसेत् पश्चिमे त्वेशकां देवीं वशित्वा वायु गोचरे
हृत्पद्मा हृदयं न्यस्य मरीचे गुह्यादेशिकैः सोमे प्राप्तमहादेवीं प्राकाम्यामीशगोचरे
पादांशांगु ''''''' गौरोबीजेन संयुतं नैर्ऋते रंचते यष्टा लघिमा देवता दक्षिणे
षडांगं न चरेद्विद्वान् मंत्र कन्या समाचरेत् ईशे प्राकाम्यामेवा वापि संयोजयेद सुतेश्वरौं
वर्णपादं च भुवनं तत्वां तन्वेशि संयुतं सोमसं गरयोर्मध्ये सुंदरीमर्चयेत् ........
कलामात्रांसे''''नेन ललाटे विन्यसेत्कुशः महादेवोग्रके मंत्री कमलास्त्रं समर्पयेत्
जीवं न्यासं ततः कृत्वा स्मृतद्वेये सोपदेशिकः अजिनो जृंभिणी रौद्री शांति निद्रा विकारिखो
वर्धन्याज्यमादाय देवीं हन्मध्यमे न्यसेत् स्तंभनं च षडैतानि शक्ति योजि विनाधिका
तज्जलेनैव संस्नाप्य पायसान्नं निवेदयेत् स्तंभिनो कर्णिका मध्ये गंधिनी पूर्वदिक्कले
स्नापयेत्सर्वकलशैः वेदकुंभपुरःसरं जृंभिणी दक्षिणे भागे रौद्री वारूणदिक्कदे
ततः शुद्धोदकं स्नात्वा स्वलशुद्धिं समाचरेत् सोमे त्रिय विकारो च स्तंभिन्यां तं बलिं ददेत्
मंत्रोदकेन संस्नाप्य मंत्र न दापयेद्गुरुः द्वारादिबलिपीठांतं बलिबेरस्र्मन्वितं
ततो देवोमलं कृत्य वस्त्रपुष्पाखगादिभिः सर्वातोद्य समायुक्तं बलिं दत्वा यथाक्रमं
नैवेद्यां तं ततो विद्वान् षडसे न समन्वितं पादप्रक्षालनं कृत्वा''''लयं प्रविशेद् गुरुः
पानीय्याचमनं दत्वा नित्याग्निं च प्रकल्पयेत् गीतवाद्यसमोपेतं जयशब्दसमन्वितं
कुंडे वा स्थंडिले वापि चूलिमध्ये यथा बुधः धामप्रदक्षिणं पश्चाद्देवीं विन्यस्य मंडपे
तृणौ हुताशनं स्थाप्य दोपयेदिंधनैः सह नीराजनं ततः कृत्वा केवलं लोह चिंतयेत्
प्रस्त्रवेनैव संप्रोक्ष्य गौरीमावाह्य पूजयेत् ततो गौरीं समभ्यर्च्य धूपदीपादिकं ददेत्
निरोक्षणादिभिक्षोध्याग्नी व्याघामंतं देशिकोत्तमः तोषयेद्दे वद्देशं प्रणिपत्य क्षमां वदेत्
पुष्पाग्रैर्वाद्यपात्रैर्वा जुहुयाद्देशिकोत्तमः निर्माल्य धारगोयष्ट्वा रात्री पूजावसानकेः
प्रत्येकं षोडशं कृत्वा चरूणा च घृतेन च
54