सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

Manasara on Architecture and Sculpture by P.K. Acharya

मानसार ऋषि (अनुवादक: डॉ. प्रसन्ना कुमार आचार्य) द्वारा

DevanagariHindipublished856 पृष्ठ

पृष्ठ 455, कुल 856 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 455

क्रमं कल्पद्विद्वान् तल्लक्षणपुरस्सरं
मूलालयसमं वापि त्रिपादं वाऽर्ध(र्धं)मेव व
गर्भाधं तत्समं वापि गोपुरोधामविशालकं
अथवा हस्तम(मा)नेन गोपुरोधाम प्रकल्पयेत्
त्रिबेदहस्तमारभ्य तववद्यंतरांतकं
विस्तारं च चतुर्मानं महासमं चैकभूमिके
पंचषड्ढस्तम(मा)रभ्यारुद्रेमनुकरांतकं
मुनिमंत्रित्रिकराभ्यकलापकतकारायातित्र्यंत्रि
शावसानकं
विस्तारमेवम(मा)ख्यातं भ्रायामं ततः शृणु
विस्ताराष्टांशमाधिक्यं ब्रह्मगर्भमिति स्मृतं
विस्तारमर्धनाधिक्यं रुद्रगर्भमिति स्मृतं
एवं मायामम(मा)ख्यातं उत्सेधम(म)थुनोच्यते
त(ता)रं सप्त तु भूतांशो रसभूतयुगं समं
ताराष्टाधिकं तुंगं शांतिकादिवताक्रमं
एवं(व) मुत्सेधमाधिक्यं ख्यातं शृणु मंडपमानकं
मूलकोष्ठसमं तारमायाममत(ता) वक्ष्यते
समंर्द्धं भघं वा त्रित्रिपादं वैमूश्रमंडपम(मा)चरेत्
सार्धदंडद्विदंडं वाभ्यंतरालय वेशनं
तत्संख्यहस्तम(नेन शंतरलविशालकं
भदि(धि)ष्ठानादिवगोडयां सावकाशावसानकं
भित्तिभेदयुतं वापि तोरणार्धैर्विचित्रितं
एवं मंडपम(मा)ख्यातं मायादीमतवक्ष्यते
अष्टापिरसपाखेन वर्धयेद्भागनाहुति
आयामे तद्वयास्यापि ननु सप्तरसेन च
शरादिभिः हास्यैः दशभिः योनिरान्मिया-
खाश्चितदनुकुष्ठु
अर्धेतेन च ऋक्षस्य न इष्टासरसेन च
तातेन हासयेद्वा रनंतसप्ररकतुर्दिशि
पंचे जनितवारं च चतुष्पंचतडष्टकैः
वर्धनष्टसंख्यश्च हासयेद्दशकस्यह
अयादिवचां धनादिवचां व्यायादिवचां धनक्ष्यं
ध्वजोक्षसिंहहस्तिश्च योनयः शुस(भ)दा स्मृताः
श्वमकाकखरोधूमयोऽनिरस्यशुभावहाः
कर्तुंश्च जन्मनक्षत्रं वा तु ऋक्षावसानक
गणयोत्तजन्मयुगलं केदाष्टऋतुनष्टभं
शुभावहंति नह्योत तु शेषं वस्तु शुभावहं
बुदे(धे) शुक्रेदु(न्दु)वारं च गुरुवारं शुभाप्रदं
तस्करो भुक्तिशक्तिश्च धन्योन्यरपतिक्लबः
निर्हतिरथनप्रेभ्य नवांशानि क्रमेन तु
प्रथमंतः स्थिरं षंडं वर्जयेत्तु प्रयत्नतः
शुभवारादिभियुक्तं युष्य(ग्म) ऋक्षादिसमं
रिक्ताख्यामरखं नशं अमृतं सौभाग्यवृश्चिदं
प्रप्यातं सतयोगं स्यान्मंदवरोत्तरादिभिः
भानुवारे विशाखादि शशिवारोजलादिभिः
भौमवारेश्वविष्टादि बुधावारे तु वैष्णवं
गुरोविरातुऋक्षादि सप्तसताशिकं भवेन्
एवं परीक्ष्या हुतं शुभमानं तु संगहेत्
मानविन्याससूत्रं च घरास्तारोपपीठकं
प्रकृत्तिहोमसूत्रं तु सूत्रकल्पं प्रकल्पयेत्
आयादिशुभसंयुक्तं मानं यष्मानसूत्रकं
षडंगुलं समारभ्य त्रित्रियंगुलवर्धनात्
नष्टमानं प्रकर्तव्यं विन्यासं सूत्रनिर्गमं
ना(न)वांगुलसमारभ्यांगुलांगुलवर्धनात्
पंचवं(विं)शांगुलं यावत् सोपपीठस्य सूत्रकं
तत् सूत्रं प्रकृते तोयं त्रिचतुःपंचमात्रकं
हेमसूत्रा(त्र)समोपेतं चतुःसूत्रमुदाहृतं
मानविन्याससूत्रं च अधिष्ठन तु सूत्रकं
प्रत्रि(कृ)ते होमसूत्रं च सूत्रं पंचकमेव हि
एवं सूत्रक्रमं प्रोक्तं नाळिग्रहविधिं शृणु
मानसारशि०
विस्तारमष्टधा भज्य रसांगंर्भतेष्टकं
रसांशोवेदभागं स्य(स्या)द्वेदांशैः कथविस्तृतं
पंचभागेस्त्रिभागं तु मुनिभागेद्वियस्तनि
नवंशे धातुभागस्यात्पतालोग्रहविशालकं
शेषांशं मक्तिविस्तारे परितः कल्पयेत्तुसा
एवं नाळोगेहं प्रोक्तं अन्धिमानत शृणु
गुणाभागं तु विस्तारं द्य(या)यामं गुणधा भवेत्