मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

परिशिष्टम्
( क )

[वामस्तम्भः / Left Column]
श्रोण्यां मध्यलुपास्सर्वे लुपासंख्या यथेष्टका
करबीरबहुकामकोष्ठविधिं वक्ष्ये शृणुष्वैतत्प्रभंजना
स्वतंत्रं केवलं चेति द्विविधं परिकीर्तितम्
स्वतंत्रं चिरमित्युक्तं परिवारादिभिर्युतम्
परीवारविहीनं यत् केवलं तत्तु कथ्यते
द्वितीयावरणे चैव तृतीयावरणं तथा
चतुर्थावरणे चैव पंचमावरणे तथा
नदीतीरे तटाके वा पर्वताग्रे मनोरमे
उद्याने वा सभास्थाने गौरीलयं प्रकल्पयेत्
स्वतंत्रं प्ता(न)मेवोक्तं मंटपंस्खिशाको चरेत्
मंटपस्योत्तरे वापी केवलं कोष्ठमाचरेत्
केवलं स्नानमेवोक्तं स्वातंत्रं त्वश्मने शृणु
श्रीभोगं पद्मकोष्ठं च चित्रं श्रीभद्रसुन्दरम्
चित्रकान्तविमानं च गोमुखं लक्ष्मिकान्तकं
कौसलं श्रीनिवासं च विजयं पद्मरागकं
कोष्ठं सुन्दरधामं च सुभद्रं च सुमंगलं
पार्वतीकामकं चैव गौरीा(र्या)लयमर्थात्वराष्टधा
आलयप्रासादा मध्यां तु चतुर्दिकू सूत्रनिर्गमं
तत्सूत्रं शिवसूत्रं स्यात तत् कर्णो कर्णसूत्रकम्
भ्रष्टदिक् सूत्रपार्श्वे तु उमाकोष्ठं प्रकल्पयेत्
तत् सूत्रमर्हेविकोष्ट स्यान्मध्यसूत्रमण्यांतरं
शिवभागमिति ज्ञेयं तं मानं शृणु सुव्रतम्
त्रिचतुःपंचषट्सप्तभागं वै परिकल्पयेत्
लिंगविस्तारमानं यच्छिवभागमितिस्मृतं
अथवान्यप्रकारेण शिवभागं विधीयते
स्वस्तिके लिंगतारार्धं शैव(वो) धिक्यत्रिपादकम्

[दक्षिणस्तम्भः / Right Column]
गुणार्धवर्धमानं स्यात् त्रिगुणं समकंटकं
अन्येषां लिंगनायत्तु शिवभागं विशालकं
शिवभागावसाने तु कोष्ठमध्यमसूत्रकं
तद्भागांतगिमं सूत्रं कर्तृनाशकरं भवेत्
शिवभागाबाह्यसूत्रं यत् सर्वसंपत्समृद्धिदं
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शिवभागावसानके
सूत्रं संकल्ययेद्विद्वान् गौरीकोष्ठस्य मध्यगं
एवं सूत्रं विनिश्चित्य गौरीगेहं समाचरेत्
प्राक्सूत्राद्दक्षिणे सौम्ये श्रौसौभाग्यविमानकं
सुंदरं वाहणे देशे सूत्रपार्श्वे प्रतिष्ठितं
वायवे सूत्रपार्श्वे तु पुत्रक्रांतिविमानकं
कुवेरे सूत्रपार्श्वे तु विमनंगे मुद्यं स्मृतं
श्रोकांतमोशदिग्भागे कर्णसूत्रस्य पार्श्वके
शक्रपावकयोर्मध्ये कौसलं कोष्ठमाचरेत्
अनलांतकयोर्मध्ये श्रीनिवासविमानकं
याम्यनैऋतयोर्मध्ये विम(मा)नं विजयाभवं
नैऋतवारुणयोर्मध्ये विम(मा)नं पद्माकांतकं
वारुणानिलयोर्मध्ये कोष्टं सूत्रांतमाचरेत्
कुमारानिलयोर्मध्ये विमानं पद्माकांतकं
......................... 'सुभद्रकं विमानकं
कुबेरेशानयोर्मध्ये सुमंगलविमानकं
शक्रेशानयोर्मध्ये पार्वतीकांतमाचरेत्
श्रीभोगाद्यष्टकं कोष्टं दिग् विदिक्षु प्रकल्पयेत
कल्पयेदंतरालेषु कौसलाद्यष्टकं गृहं
अन्योन्यसं कराच्चेतु तद्धामराक्षसास्पदं
तस्मात्सर्वप्रत्यलेन वर्गवर्गखसंकरं
53