मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

३१६ मानसारं [अध्यायः
पट्टधृक्(ग्)भूपतेश्चैव हेम पट्टस्य कीर्तितम् ।
द्विशतं निष्कमारभ्य निष्कद्विशतविवर्धनात् ॥ ४० ॥ 80
सप्त(षट्)शतनिष्कान्तं स्यादुत्तमान्तं त्रयो(यमु)दितम् ।
मण्डलेशस्य पट्टस्य हेमसंख्या प्रकथ्यते ॥ ४१ ॥
स्वर्णनिष्कशतमारभ्य शतनिष्कविवर्धनात् ।
त्रिशतनिष्कपर्यन्तं कन्यसाद्युत्तमान्तकम् ॥ ४२ ॥ 84
पट्टभाक्(ग्)भूपपट्टस्य संयुक्तं हेममे(ए)व च ।
भूपानां मकुटामान्तं केशान्तं मकुटोदयम् ॥ ४३ ॥
तदूर्ध्वं चाधिकं कुर्यात्तच्छिखामणितुङ्गकम् ।
जटामकुटकेशबन्धं च धवला(कुन्तलं) त्रिपुषा(टा)कृतिः(ति) ॥ ४४ ॥ 88
किरीटं वेणु(मौलि)कर्णाभं करण्डं [तु] शिखितुण्डवत् ।
शिरस्त्रं बुद्बुदाकारं धम्मिह्लं वह्निकाकृतिः(ति) ॥ ४५ ॥
केशान्तादलकाचूडं कुर्यात्तु मकुटानि वै ।
भूपानां मकुटोत्सेधं षड्विंशं तु विभाजिते ॥ ४६ ॥ 92
फालपट्टोदयं पञ्चभागं चूडं तदर्धं(तु दश)कम् ।
पुरमुत्सेधं पञ्चांशं मूलतारं षडंशकम् ॥ ४७ ॥
देवानां मकुटोच्चं तु नव(चैक)विंशति भाजिते ।
पार्श्वपूरितं नन्दांशं तुङ्ग(ण्ड)वारं षडंशकम् ॥ ४८ ॥ 96
अध्यर्धांशा(शम)प्रपट्टं स्यान्त्रिपादांशेन वेत्रकम् ।
पट्टार्धं(धं) चोर्ध्वदेशे तत्पादांशेन त्रिवेत्रकम् ॥ ४९ ॥
तदूर्ध्वं पद्ममेकेन द्वांशेन कुड्मलोदयम् ।
मकुटान्तात्पट्टिकान्तं स्यात्तदूर्ध्वं तु शिखामणिः ॥ ५० ॥ 100
वेत्रादिकुड्मलान्तं स्याच्छिखामण्युदयमीरितम् ।
अधोवेत्रोदयदेशे रत्नदामावृतांशकम् ॥ ५१ ॥
वृत्ताकारं तु सर्वाङ्गं युक्त्या तत्रैव योजयेत् ।
अन्यत्र सर्वदेशे तु तरङ्गाकृति योजयेत् ॥ ५२ ॥ 104
तरङ्गाकारमध्ये तु पुष्परत्नैश्च विभूषितम् ।
पूरितं च द्विभागं च मकरैश्च विभूषितम् ॥ ५३ ॥