मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

४८] कल्पवृक्षविधानम् ३११
नरेन्द्रस्याधिराजस्य सार्वभौमस्य योजयेत् ।
नवशाखां समारभ्य द्विदिशाखाविवर्धनात् ॥ १२ ॥ 24
पञ्चविंशतिशाखान्तं देवानां नवधा भवेत् ।
एकादशाङ्गुला(लमा)रभ्य द्वियङ्गुलविवर्धनात् ॥ १३ ॥
नवविंशाङ्गुलान्तं स्यात्कन्यसादि त्रयं त्रयम् ।
शाखायामं नव(वं) प्रोक्तं भूपतीनां च संमतम् ॥ १४ ॥ 28
त्रयोदशाङ्गुला(लमा)रभ्य द्वियङ्गुलविवर्धनात् ।
एकत्रिंशाङ्गुलान्तं स्यात्कन्यसादुत्तमाङ्ग(न्त)कम् ॥ १५ ॥
एवं नवविधं प्रोक्तमायामं देवं(वे) प्रयोजयेत् ।
त्रिचतुष्पञ्चषट्सप्ताष्टनन्ददशाङ्गुलम् ॥ १६ ॥ 32
एकादशाङ्गुलान्तं स्यात्कन्यसादीनि पूर्ववत् ।
शाखाविशालता प्रोक्तं(क्ता) भूपानां च यथाक्रमम् ॥ १७ ॥
पञ्चाङ्गुलं समारभ्य ए(वै)कैकाङ्गुलवर्धनात् ।
त्रयोदशाङ्गुलान्तं स्यात्तथा शाखाविशालता ॥ १८ ॥ 36
एवं नवविधं प्रोक्तं देवतानां च योग्यकम् ।
तत्समं चार्धमेवं वा तच्छाखाबाहु(ह)लं भवेत् ॥ १९ ॥
पादाग्रोपरि शाखाच(याः) सर्वमूलं तु योजयेत् ।
वृक्षमूलविशालं स्यात्समं द्वयर्धाङ्गुलाधिकम् ॥ २० ॥ 40
त्रिपादाधिकमेवं तत्तत्समाधिकमेव वा ।
शाखामूलविशालं स्याद्युक्त्या तत्रैव योजयेत् ॥ २२ ॥
शाखामूले तु शाला(खा)नां मूलवल्ल्यादिपत्रयुक् ।
महावल्लीचूलनं स्याच्छिन्नवल्ल्यादि पार्श्वयोः ॥ २३ ॥ 44
वक्राकारं यथाशाखा भ्रमचूलनमण्डण(न)म् ।
पत्रपुच्छा(ष्पा)प्रचूलं स्यात्समग्रं चाग्रवल्लिका ॥ २४ ॥
एकानेकस्य शाखानां चान्तराले सपुष्पकैः ।
पत्रैर्मूलाद्विवल्ल्यै(लोभि)श्च बद्धीमूलं च वल्लिके ॥ २५ ॥ 48
बहुवल्ल्यादिपत्रैश्च पुष्पैश्च फलकैरपि ।
कुर्यात्तु पत्रशाखायां फलहीनाध्व(नव)नानि च ॥ २६ ॥