मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

१०८ मानसारे [अध्यायः
अथवा चाश्मनं सर्वमाधारं चतुरश्रकम् ।
एकहस्तं द्विहस्तं वा त्रिहस्तं विपुलं भवेत् ॥ १६८ ॥ 380
आधारस्य तु मध्ये स्याद्रत्नस्थापनतोऽवटम् ।
प्रासादाभिमुखे चैव मण्डपं परिकल्पयेत् ॥ १६९ ॥
मण्डपान्तं प्रदेशे तु स्तम्भं संप्राप्य वेशयेत् ।
स्थण्डिले चण्डितं कृत्वा बीजं व्रीह्यादि विन्यसेत् ॥ १७० ॥ 384
तत्र स्तम्भं च विन्यस्य पूर्वं वाप्युदगग्रकम् ।
नववस्त्रेण संवेष्ट्य कुम्भं कुर्यादभिभूषणम् ॥ १७१ ॥
कर्पटं तु शिरीषादिधान्यं कार्पासबीजकम् ।
सूत्रेण बध्वा पश्चात्तु स्तम्भकर्णे च बन्धनम् ॥ १७२ ॥ 388
तदग्रे स्थण्डिलं कृत्वा शुक्लशालै(लिभि)श्च लाजकैः ।
दर्भैरास्तीर्य तत्रैव प्रागुदक् स्यात्तदग्रकम् ॥ १७३ ॥
पीठं वा चोपपीठं वा चोक्तवत्पद(दं) कल्पयेत् ।
जलसंपूर्णकुम्भादि तत्र चावाहयेद्बुधः ॥ १७४ ॥ 392
सूत्रपल्लवकूर्च्याद्यान्(दीन्) नववस्त्रेण वेष्टयेत् ।
तदग्रे स्थण्डिलं कृत्वा रत्नलोहादि चावहेत् ॥ १७५ ॥
पादप्रक्षालनं कुर्यादाचम्य स्थपतिर्बुधः ।
भस्मं वा चन्दनं वापि धारयेत्तु त्रिपुण्ड्रकम् ॥ १७६ ॥ 396
सकलीकरणं कृत्वा पुण्याहं वाचयेत्ततः ।
ब्रह्मादिदेवताः सर्वाः पादस्थाने समर्पयेत् ॥ १७७ ॥
हृल्लेखामध्यकुम्भान्तं पूजयेत्तु विशेषतः ।
देव्याव[क]रणं सर्वेषां परितः कलशोदके ॥ १७८ ॥ 400
आवाह्य पश्चादभ्यर्च्य गन्धपुष्पाक्षतादिभिः ।
रत्नाधिवासनं कुर्यात्तत्तद्देवत(स्य) नामभिः ॥ १७९ ॥
गन्धपुष्पादिधूपैश्च नैवेद्यान्तं समर्पयेत् ।
तदग्रे पूर्वदिग्देशे होमं कुर्याद्विचक्षणः ॥ २०० ॥ 404
पश्चात्तु शिल्पी संप्राप्य संस्पृशेत्स्तम्भमूलकम् ।
गैरिकार्पितसूत्रैश्च चतुःसूत्राणि विन्यसेत् ॥ २०१ ॥