मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

१५] स्तम्भलक्षणम् १०७
नालिकेरं च तालं च वेणु मैनी च किंशुकम् ।
पूगं च पुष्कलं चैव चाम्रक्षकं च किंशिरि ॥ १७५ ॥
हरितं च सप्तपर्णा चोर्ध्ववृक्षमुदीरितम् ।
तेषां(तैश्च) देवालयं कुर्यान्नृणां सर्वैः(द्य) विशेषतः ॥ १७६ ॥ ३५६
व्याघ्र(घ्रं) चन्दनरक्तं च चन्दनं तिन्तिणी तथा ।
अन्यानि दारुसर्वाणि द्विजातीनां गृहे न्यसेत् ॥ १७७ ॥
तत्तज्जातिद्रुमाभावे ए(त्वे)कजात्या च सर्वशः ।
वृक्षस्य मूलं शतशा(मूले चा)ग्रे चाग्रं तथैव च ॥ १७८ ॥ ३६०
भूमिस্পর্শमुखं ज्ञात्वा तदूर्ध्वं परभागवः ।
(स्तम्भस्थापनम्)
देवालयादिसर्वेषां स्तम्भस्थापनमुच्यते ॥ १७९ ॥
यथाभागावसाने तु स्थापयेदखिलाङ्घ्रिकम् ।
स्तम्भान्ते स्तम्भयुक्तं चेद्वास्तुवस्तु विनाशनम् ॥ १८० ॥ ३६४
यद्वास्त्वन्तर्बहिः सूत्रं स्थापयेदृजुसूत्रकम् ।
स्तम्भमध्यात्तु बाह्यान्तं यथापादं तथाश्रयम् ॥ १८१ ॥
धत्रदेश(शे) विशालार्थं तत्र दोषो न विद्यते ।
पुष्य(ष्ये) माघं च चैत्रं च वैशाखं चोत्तरायणे ॥ १८२ ॥ ३६८
आषाढं श्रावणाश्वी च कार्त्तिकं दक्षिणायने ।
सुमुहूर्त्तं सुलग्ने च शुक्लपक्षे शुभदिने ॥ १८३ ॥
स्तम्भमावाहनं कुर्याच्छ्लेष्मासे च(चा) भावके ।
अङ्कुरार्पणकर्मादौ स्थापनान्तं यथाक्रमम् ॥ १८४ ॥ ३७२
जलाधिवासने स्नानं कुर्यात्स्वपि सर्वशः ।
ईशाने नैर्ऋतिकोणे तु मध्ये चाङ्घ्रिकमेव च ॥ १८५ ॥
पादस्थानस्य यद्देशे वस्तुत(स्तो)श्च बलं यथा ।
तदूर्ध्वं धारपट्टं स्याद्दण्डाभ्यर्धं द्विदण्डकम् ॥ १८६ ॥ ३७६
घनं च विस्तृतं चैव चायामं तद्यथेष्टकम् ।
शिलास्तम्भे शिलाधारं दारुस्तम्भे द्रुमस्(मं) तथा ॥ १८७ ॥