मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

१५] स्तम्भलक्षणम् १०५
रक्तेन मिश्रितं चान्तं स्तुति चैव सदा जपेत् ।
मुख्यं चापि भृगं चैव चादितिमुदितिं(तं) तथा ॥ १४८॥ ३००
वितथं चान्तरि(री)क्षं च भृशं पूषणमेव च ।
एतेभ्यो राक्षसेभ्यश्च मांसमन्नं बलिं क्षिपेत् ॥ १४६॥
फलानि क्षीरमन्नं च स्थपतिस्तु वनस्पतेः(तये) । ३०४
बलिं दद्यात्स्वनाम्नै(मभि)श्चान्येषां च स्वनामभिः ॥ १५०॥
शुद्धिं कृत्वा ततः पश्चात्पुण्याहं वाचयेत्ततः ।
स्वस्तिवाचनकं कुर्यात्पश्चाद्ब्राह्मणभोजनम् ॥ १५१॥
दारुच्छेदनकाले तु वहिर्गच्छेद्वनस्पतेः(तिः) ।
(मन्त्रः)
(ओं) राक्षसैः सह भूतैश्च कर्तारं रक्षते(श्रे) नमः ॥ १५२॥ ३०८
पश्चात्तु स्थापकेनैव ब्रह्मार्थं निक्षिपेद्बलिम् ।
कुर्याद्धोमं स्थापकस्तु पूजयित्वा वनदेवताः ॥ १५३ ॥
प्रोक्षयेत्परशुं तत्र प्राङ्मुखश्चोत्तरेऽपि वा ।
परशुं तक्षकं श्रेष्ठं स्थपतिः स्थापककरात् ॥ १५४॥ ३१२
स्वीकृत्य दारु विच्छिद्य चान्यैरनुचरैः सह ।
स्थूलमूलं कृशाग्रं च नि(निः) ष्टङ्गं स्निग्धरूपकम् ॥ १५५॥
अनं(अन्तः)शाखासंकीर्णं [च] छत्रवन्निश्श्रथं यदि ।
सुशीतलं तु सुच्छायं छायावृक्षमिति स्मृतम् ॥ १५६॥ ३१६
वृक्षस्य मूलमध्ये तु वृक्षाग्रे समनाहकम् ।
निःशाखः स पुमान्प्रोक्तं स्निग्धरूपं च शीतलम् ॥ १५७॥
अग्रस्थूलं कृशे(शं) मूले नानाविटपशाख(खा)युक् ।
दुर्भरं भिन्नसुषिरं चोष्णं विवृतशाखकम् ॥ १५८॥ ३२०
दृष्टान्तं मनुजा(ज)योग्यं छायायामं(वन्तं) नपुंसकम् ।
स्त्रीपुमान्वृक्षकरश्लेषः सुमुहूर्ते सुलग्नके ॥ १५६॥
वृक्षच्छेदनकाले तु उ(चो)त्पथ न पतेद्यदि ।
पतन्ति चोत्तरे वा प्राग्दिग्भागे न चामङ्गलम् ॥ १६०॥ ३२४
14