मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

१५] स्तम्भलक्षणम् १०१
भुवो(व ङ)परिष्टान्मुनिभागतुङ्गे
त्रिभाग(गं) मध्यं गलमंश(शं) चोर्ध्वके ।
फलं(लकं) वि(द्वि)भागं शाला शिरा(रः) कुम्भमंशकम्
क्रमात्प्रकुर्वन्विति पञ्जरादिकम् ॥ ९७ ॥ 196
पञ्चभाग(गं) पुरतो(त ङ)क्ततुङ्गे
द्व्यंशकं त्रिप(पा)दं सार्धकं त्रिपात्(धा) ।
पञ्चांशं गल्लनासिकाटन[म्]
कुम्भयुक्तचरणाग्रभूषणम् ॥ ९८ ॥ 200
( कुम्भालङ्कारम् )
अथवक्ष्ये विशेषेण कुम्भालङ्कारमुच्यते ।
तन्मूलपालिकोत्सेधं विभजेत्तु षडंशकम् ॥ ९९ ॥
एकांशं पादुकं चैव पद्मत्तुङ्गं तु तत्समम् ।
कम्पमर्धं तदूर्ध्वं तु कन्धरं च द्विभागिकम् ॥ १०० ॥ 204
कम्पमर्धेन तस्योर्ध्वं पद्ममंशेन योजयेत् ।
अथवा चोर्ध्वके कम्पं तस्याधो(धः) पद्ममंशकम् ॥ १०१ ॥
कण्ठमेकांशकं कुर्याच्छेषं प्रागुक्तवद्भवेत् ।
तदेवोर्ध्वोऽर्धं पद्मं च तस्योर्ध्वं(र्ध्वं एं)कं कपोतकम् ॥ १०२ ॥ 208
अर्धेन वाजनं चोर्ध्वं यथाशोभं तु कारयेत् ।
तदूर्ध्वं कुम्भमूले तु पाल्यां(ल्यमं)शेनांश(शं) पद्मकम् ॥ १०३ ॥
तदूर्ध्वं कम्पमर्धेन शेषं युक्त्या यथाकृति(म्) ।
तदूर्ध्वं वक्रतुङ्गं स्यान्नवभाग(गे) विभाजिते ॥ १०४ ॥ 212
कुम्भो(म्भा)र्धांशेन जन्म स्याद्वाजनं चार्धभागिकम् ।
पद्ममंशेन संयुक्तं कम्पमर्धेन कारयेत् ॥ १०५ ॥
सार्धद्व्यंशं गलोत्तुङ्गं कम्पमर्धेन कारयेत् ।
तत्समं पद्मत्तुङ्गं स्यात्सार्धांशं तु कपोतकम् ॥ १०६ ॥ 216
एकांशं प्रतिसंयुक्तं सर्वालङ्कारसंयुतम् ।
कर्ण(ण्ठ)तुङ्ग(ङ्गं) द्विभागं पद्ममध्यर्धमेव वा ॥ १०७ ॥