मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

७                स्तम्भलक्षणम्                ४४
तदूर्ध्वं तोरणान्तं स्यादेकदण्डं तु वच्छिरः ।
मकरीवक्रसंयुक्तं सर्वालङ्कारशोभितम् ॥ ६९ ॥
कोष्ठं(ष्ठस्य)च पार्श्वयोश्चैव क्षुद्रपादसमन्वितम् ।
मूलपादविशालं स्यात्त्रिपाद(दं) क्षुद्राङ्घ्रितारकम् ॥ ७० ॥              140
तस्यपादविशालेन पादभूषण(शं) मानयेत् ।
फलकायान्तकाद्यं च वीरकण्ठै(ण्ठमे)कदण्डकम् ॥ ७१ ॥
बोधिकादि(दिं) विनायुक्तं फलकादिक्रिया(यां) न्यसेत् ।
फलकायाम(मं) द्विदण्डं चाप्यर्थदण्डकं तत्कुम्भविस्तृतम् ॥ ७२ ॥            144
ताटिवक्रं सपादं स्यात्तुङ्गं प्रागुक्तवन्नयेत् ।
सर्वालङ्कारसंयुक्तं युक्त्या तत्रैव योजयेत् ॥ ७३ ॥
बोधिकान्तं ललाटे च स्यादुत्सेधं चोर्ध्वे वाजनम् ।
तद्वाजनं तु पादान्तं पार्श्वयोस्तन्मुखावृतम् ॥ ७४ ॥              148
अधोभागे त्रिभागैकं मध्यभद्राकृतिं न्यसेत् ।
वह्नि(र्द्धि)पार्श्वे तु चैकैकं कर्तृ(ण्ठ) छेदम(न) मिष्यते ॥ ७५ ॥
पार्श्वयोर्वाजनस्याधो वक्त्रं वक्राकृति तथा ।
ऊर्ध्ववाजन(नं) तद्युक्त्या कुर्यात्क्षुद्रादि वाजनम् ॥ ७६ ॥             152
पार्श्वयोः स्तम्भ[स्त]स्योर्ध्वं मध्यभद्रादिभूषितम् ।
द्वाभ्यां तत्कर्ण(ण्ठ)दण्डान्तं मध्ये पार्श्वे च निम्नकम् ॥ ७७ ॥
बोधिके च तरङ्गं स्यात्सर्वालङ्कारसंयुतम् ।
तदेव तुङ्गमाने तु द्वादशांशे विभाजिते ॥ ७८ ॥              156
अधोभागे त्रिभागेन तरङ्गाकृतिं विन्यसेत् ।
तदूर्ध्वं बोधिकोत्सेधं षडंशेन विशेषतः ॥ ७९ ॥
प्रफुल्लानन(नं) सर्व(र्वा)भं पुष्पसंप(पद्म)वदाननम् ।
एतदूर्ध्वं शिरस्यो(स ऊ)र्ध्वं चांशेन हरिता(हारिका) भवेत् ॥ ८० ॥            160
एकदण्ड(ण्डं) त्रिपादं वा वाजनान्तं शिर उन्नतम् ।
तस्मात्तदायते दीर्घे निर्गमस्यम(चा)धोमुखम् ॥ ८१ ॥
कन्द(द)लीसूतदण्डाभमग्निमूर्ध्वं निरोपमम् ।
अग्रे समगळं चैव तरङ्गं तत्समाधिकम् ॥ ८२ ॥              164