मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

१५] स्तम्बलक्षणम् ६७
यथाशोभं ततः(था) कुर्यात्तस्याधो वीरकण्ठं(ण्ठ)कम् ।
पादतारसमोत्सेधं विस्तारं तत्समं भवेत् ॥ ४१ ॥
तस्याधो फलकादीनां(नि) पूर्ववत्कारयेत्क्रमात् ।
कुम्भस्तम्भमिति प्रोक्तं कोष्ठस्तम्भादि वक्ष्यते ॥ ४२ ॥ 84
कोष्ठकं तद्द्विपार्श्वे तु ऋजु पादाकृतिं स(त)था ।
पञ्जरस्यो(मु)त्तरादींश्च कोष्ठवासाकृति(ती)स्तथा ॥ ४३ ॥
तदेव कोष्ठपादे च तदूर्ध्वं पञ्जरादिकम् ।
मूलपादविशालेन पञ्जरादीनि कारयेत् ॥ ४४ ॥ 88
पञ्जरं च द्विदण्डेन तदर्धं चोर्ध्वकैः(के) गलम् ।
तदूर्ध्वे च द्विदण्डेन नासिकाशिखरान्वितम् ॥ ४५ ॥
तदर्धं स्तूपिकोत्तुङ्गे(ङ्गे) तन्मा(न्म)हानासिकाश्रये ।
अथवा मूलपादोच्चं पङ्किरन्ध्राष्टभाजिते ॥ ४६ ॥ 92
तत्तदङ्गे गुणांशेन कोष्ठोर्ध्वं भूषयोदयम् ।
तत्तुङ्गं पञ्चधा कृत्वा चैकांशं पञ्जरोदयम् ॥ ४७ ॥
तत्समं ग्रीवतुङ्गं स्यात्तद्द्वयं नासितुङ्गकम् ।
स्तूपितुङ्गं तदर्धं स्यान्नासिकाग्रं च तत्समम् ॥ ४८ ॥ 96
द्विदण्डाद्दण्डवृद्ध्या च दशदण्डावसानकम् ।
पञ्जरादिविशालं यच्छ्रेष्ठं चोर्ध्वेऽङ्घ्रिकम् ॥ ४९ ॥
एकोनविंशांशं स्यात्पञ्जरोच्चं विभाजिते ।
द्विभागं चोत्तरोत्तुङ्गमेकांशं वाजनोदयम् ॥ ५० ॥ 100
तदूर्ध्वपद्मं द्विभागं स्याद्वाजनं चैकभागिकम् ।
अष्टांशेन कपोतोच्चं तदूर्ध्वे आ(चा)लिङ्गमंशकम् ॥ ५१ ॥
तत्सममन्तरितं चोर्ध्वे द्व्यंशं तत्प्रतिकोन्नतम् ।
तदूर्ध्वे वाजनं त्र्यंशं शेषं युक्त्या प्रयोजयेत् ॥ ५२ ॥ 104
ग्रीवतुङ्गं त्रिधा भज्यमेकांशं वेदिकोन्नतम् ।
ग्रीवतुङ्गं सपादार्थं शेषांशं ग्रीवभूषणम् ॥ ५३ ॥
वेदिकोर्ध्वे तु सप्तांशं सार्धवन्धं(न्धु) गलोदयम् ।
सदूर्ध्वे कम्पमेकांशं सार्धांशं पद्मत्तुङ्गकम् ॥ ५४ ॥ 108
13