मालतीमाधवम् (महाकवि भवभूति - शास्त्रीय शृंगार एवं तान्त्रिक प्रकरण नाटक सम्पूर्ण १० अङ्क)

५६ मालतीमाधवे
( ततः प्रविशति माधवः । )
माधवः—हन्त, परागता भगवती । इयं हि मम
आविर्भवन्ती प्रथमं प्रियायाः
सोच्छ्वासमन्तःकरणं करोति ।
निदाघसंतप्तशिखण्डियूनो
वृष्टेः पुरस्तादचिरप्रभेव ॥ ४ ॥
दिष्ट्या लवङ्गिकाद्वितीया मालत्यपि ।
आश्चर्यमुत्पलदृशो वदनामलेन्दु-
सांनिध्यतो मम मुहुर्जडिमानमेत्य ।
जात्येन चन्द्रमणिनेव महीधरस्य
संधार्यते द्रवमयो मनसा विकारः ॥ ५ ॥
माधवः प्रविशति । माधवः । हन्तेति हर्षे । परागताभिमुखमागता । परेत्यु-
पसर्गोऽत्राभिमुख्यद्योतकः । आविर्भवन्तीति । प्रियायाः प्रथममाविर्भवन्ती
प्रकटीभवन्ती भगवती प्रियतमायाः पुनर्दर्शननैराश्यान्मृतप्रायं ममान्तःकरणं
दयितागमनसूचकतया सोच्छ्वासं सजीवं करोति । कथमिव निदाघसंतप्तस्य
मयूरस्य वृष्टेः पुरस्तादाविर्भवन्ती संनिहितां वृष्टिं सूचयन्ती । अचिरप्रभा विद्यु-
दिवेत्युपमा । तत्र माधवस्य मालतीदर्शनाभिलाषो द्वितीयाङ्कगतमालतीवृत्तान्त-
नन्दनवृत्तान्तविच्छेदे प्राप्ते पुनर्दर्शनहेतुत्वेनाच्छेदकारणत्वाद्बिन्दुः । यथा—
‘अवान्तरार्थविच्छेदे बिन्दुरच्छेदकारणम्’ इति । अत्र च तृतीयचतुर्थाङ्काभ्यां
पुनरन्योन्यसंदर्शनात्मकावान्तरप्रयोजनसंघटितैकभावकथांशनिरूपकाभ्यां नि-
र्दिष्टस्य बिन्दोश्चतुर्थाङ्के ‘तत्सर्वथा संगमनाय यत्नः प्राणव्ययेनापि मया विधेयः’
इति वक्ष्यमाणस्य यत्नस्य समन्वयादुपजातम् ‘तदास्यताम् । किंचिदा