ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

सौभाग्यभास्करव्याख्या । ६५

निर्विकल्पा निराबाधा निर्भेदा भेदनाशिनी ।
निर्नाशा मृत्युमथनी निष्क्रिया निष्परिग्रहा ॥ १०० ॥
र्लोभा । लोभः सर्वगुणान्हन्तीति निन्दितं लोभं भक्तानां नाशयतीति तथा । तन्त्रराजे
गुरुलक्षणकथनदशायाम् 'असंशयः संशयच्छिन्निरपेक्षो गुरुर्मतः' इत्युक्त्वा तयो-
र्विशेषणयोर्लक्षणमुक्तं 'असंशयस्तत्त्वविच्च तच्चित्तप्रतिपादनादि'ति । तादृशगुर्व-
भेदादिदं नामद्वयं । निःसंशया संशयघ्नीति । 'छिद्यन्ते सर्वसंशया'इति श्रुतेः स्मृतेश्च ॥
अथ परिभाषायामेकोनपञ्चाशन्नामानि विभजते । गुणभुविगोमृगशृङ्गे मूलमघा-
भोगगौरवाभावे । स्थूणाङ्गमहान्तो द्विर्भवदूषितवाक्वचतुर्विंभाऽजोष्ठौ
॥ १२ ॥ द्विरिति पञ्चाक्षरं नामद्वयम् । एकस्मिन्नर्धे दशाक्षराणामेव परिशेषात् ।
चतुरष्टपदे चतुरक्षरनामधेयचतुष्टयाष्टकपरे । स्पष्टमन्यत् ॥ १२ ॥ उत्पत्तिराहित्या-
न्निर्भवा । 'अनादिमत्परं ब्रह्म'ति श्रुतेः । भवं संसारं नाशयतीति तथा । तथाच
शक्तिरहस्ये । 'नवम्यां शुक्लपक्षे तु विधिवच्चण्डिकां नृप । घृतेन स्नापयेद्यस्तु
तस्य पुण्यफलं शृणु । दश पूर्वान्दश परानात्मानं च विशेषतः । भवार्णवा-
त्समुद्धृत्य दुर्गालोके महीयते' इति । कौर्मेऽपि । 'सैषा धात्री विधात्री च परमा-
नन्दमिच्छताम् । संसारतापान्निखिलान्निहन्तीश्वरसंज्ञये'ति । देवीभागवतेऽपि । 'अहं वै
मत्परान्मक्तान्नैश्वरं योगमाश्रितान् । संसारसागरादस्मादुद्धराम्यचिरेण त्वि'ति भगवती-
वाक्यम् । यद्वा । भवनाशिनीतटं नृसिंहमगमदिति बृहज्जाबालोपनिषत्प्रसिद्धनदीविशेष-
रूपा ॥ ९९ ॥ विकल्पः शून्यविषयकं शब्दजन्यं ज्ञानम् । तथाच योगसूत्रं 'शब्द-
ज्ञानानुपाती वस्तुशून्यो विकल्प'इति । खण्डनखण्डखाद्येऽपि 'अत्यन्तासत्यपि ह्यर्थे ज्ञानं
शब्दः करोति ही'ति । फलपरीक्षायां गौतमसूत्रमपि 'बुधिसिद्धं तदस'दिति । तन्नि-
ष्क्रान्ता निर्विकल्पा । 'अत्यादयः क्रान्ताद्यर्थे द्वितीयये'ति समासः । तदतिक्रमश्च
शब्दजन्यत्वांशे । तेन निर्विषयकनित्यज्ञानरूपेति फलितम् । अथवा विकल्पः प्रकारो न
विद्यते यस्यां चरमवृत्तौ तद्रूपेति । यद्वा विरुद्धः कल्पः पक्षो विकल्पस्तदभाववती ।
स्वविरुद्धपक्षान्तराभावात् । सर्वस्य चाभिन्नत्वान्निर्विशेषेति पर्यवसितोऽर्थः । 'अरूपवदेव
हि तत्प्रधानत्वा'दिति तार्तीयीके ब्रह्ममीमांसाधिकरणे निर्विकल्पैकलिङ्गतया ब्रह्मणः
साधितत्वात् नेदं रजतमितिज्ञानेन रजतबाधेऽपीदं पदार्थस्येव बाधाभावान्निराबाधा ।
अन्योन्याभावस्य प्रतियोगित्वसंबन्धेनानुयोगित्वसंबन्धेन चाभावान्निर्भेदा । तदुक्तं
कौर्मे । 'त्वं हि सा परमा शक्तिरनन्ता परमेष्ठिनी । सर्वभेदविनिर्मुक्ता सर्वभेद-
विनाशिनी' इति । तत्रैव स्थलान्तरे । 'शक्तिशक्तिमतोर्भेदं वदन्त्यपरमार्थतः । अभेदं
चानुपश्यन्ति योगिनस्तत्त्वचिन्तका'इति । भेदज्ञानं भेदमेव वा व्यावहारिकं तत्त्व-
ज्ञानेन नाशयतीति तथा । नाशोऽन्तस्तद्भावाभावान्निर्नाशा । 'सत्यं ज्ञानमनन्त'मिति श्रुतेः ।
भक्तानां मृत्युं मथ्नातीति तथा । 'अथ कस्मादुच्यते मामृतादित्यमृतत्वं प्राप्नो-