ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

४६ : ललितासहस्रनाम ।
किरिचक्ररथारूढदण्डनाथपुरस्कृता ।
ज्वालामालिनिकाक्षिप्तवह्निप्राकारमध्यगा ॥ ७८ ॥
रथमारूढया मन्त्रिण्या श्यामलादेव्या परितः सेविता । यद्वा गेयं प्रसिद्धं चक्रं यस्य
तादृशो रथो यस्य सूर्यमण्डलस्य तत्रारूढाभिर्मन्त्रिणीभिर्विद्योपासकाभिर्योगिनीभिः
परिसेविता । अथवा गेयो मुख्यश्चक्राख्यो रथो यस्याः सा त्रिपुरसुन्दरी तस्या
आरूढमारोहणं बुद्धौ विषयीकरणमनुसंधानमितियावत् । तेन यो मन्त्रिणीः । मन्त्रो-
ऽस्यास्तीति मन्त्री मन्त्रवीर्यं तन्नयति विषयीकरोतीति तदनुभवस्तेन परिसेविता ।
आत्मानं त्रिपुरसुन्दर्यात्माभेदेनानुसंधाने क्रियमाणे यत्तावत्तन्त्रराजे कथितं गुरुमुखै-
कवेद्यं मन्त्रवीर्ययोजनं तस्यानुभवो भवतीत्यर्थः । तथाच सूत्रं 'महाह्रदानुसंधानान्मन्त्र-
वीर्यानुभव'इति । 'महाह्रद इति प्रोक्ता शक्तिर्भगवती परा । अनुसंधानमित्युक्तं
तत्तादात्म्यविमर्शनम् । मन्त्रवीर्यमिति प्रोक्तं पूर्णाहंताविमर्शनम् । तदीयोऽनुभवस्तस्य
स्फुरणं स्वात्मनः स्फुट'मिति । एतच्च 'विद्याशरीरस्फुरता मन्त्ररहस्य'मिति सूत्रे
भगवता श्रीक्षेमराजेन विस्तरेण स्फुटीकृतम् ॥ ७७ ॥ किरिर्वराहः 'कोलः पोत्री
किरिः किटि'रित्यमरात् । तदाकृतीनि तदाकृष्टानि वा चक्राणि यस्य तं रथमारूढया
दण्डनाथया वाराह्याख्यया देव्या पुरस्कृता सेविता । 'सर्वदा दण्डपाणित्वादण्डनाथेति
गीयत' इति त्रिपुरासिद्धान्ते दण्डनाथनामनिर्वचनात् । अथवा किरय इति किरणाः
सृष्टय इति यावत् । इदमुपलक्षणं स्थितिलययोः तेषां चक्रं समूह एव रथः तस्या-
रोहेऽपि दण्डनाथेन कृतान्तेन पुरस्कृता न स्वाधीनीकृता । सृष्टिस्थितिलयान्तःपति-
तोऽपि योगी न यमयातनाविषयः । अक्लुप्तानुसंधान इतियावत् । तथाच सूत्रं ।
'तत्प्रवृत्तावप्यनिरासः स्वसंवेत्तृभावा'दिति । व्याख्यातं च भगवता कृष्णदासेन ।
'तेषां सृष्ट्यादिभावानां प्रवृत्तावप्यनारतम् । उन्मज्जनेऽपि निष्कम्पयोगावष्टम्भशालिनः ।
अनिरासः स्वसंवेत्तृभावादप्रच्युतिर्निजात् । उद्यत्तूर्यचमत्कारादुपलब्धिस्वभावत'इति ।
ज्वालामालिनीनामिका चतुर्दशीतिथिनित्या । तया हि श्रीमातरमभितो वह्निमयः प्राकारो
निर्मितः । तदाक्षिप्तस्य निर्मितस्य वह्निमयस्य प्राकारस्य वरणस्य मध्यगा मध्यभागे
स्थिता । तथाच ब्रह्माण्डे ज्वालामालिनींप्रति देवीवचनम् । 'वत्से त्वं वह्निरूपासि
ज्वालामालामयाकृतिः । त्वया विधीयतां रक्षा बालस्यास्य महीयसः । शतयोजन-
विस्तारं परिवृत्य महीतलम् । त्रिंशद्योजनमुन्नमद्ज्वालाप्राकारतां व्रजे'दित्यादि । यद्वा ननु
परस्परविलक्षणसृष्ट्यादिसंवृतस्य ज्ञानिनः कथमद्वैतानुसंधानलोपाभाव इत्यत आह-
ज्वालेति । ज्वालानां मालिनिका मालास्ताश्च आक्षिप्तास्तत्क्षणे उत्पन्नाश्च वन्हेः
प्रांकाराः प्रकाराः स्फुलिङ्गादयस्तेषां मध्यगा तद्द्रष्टृत्वेन तत्स्रष्टृत्वेन च मध्यवर्तिनी
विवदमानयोर्द्वयोर्मध्यस्थवन्निर्विकारा । सृष्ट्यादिकर्तृत्वेन तद्विकारेऽप्यविकारिणीति
यावत् । तदुक्तं स्पन्दशास्त्रे । 'अवस्थायुगलं चात्र कार्यकर्तृत्वशब्दितम् । कार्यता-