ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

४० ललितासहस्रनाम ।
महापद्माटवीसंस्था कदम्बवनवासिनी ।
सुधासागरमध्यस्था कामाक्षी कामदायिनी ॥ ७४ ॥
पञ्चविंशतिभिः प्राकारैरिति तदर्थः । अपरं सकलं ब्रह्माण्डबहिरूर्ध्वभागे सुधासागरमध्य-
गतरत्नद्वीपस्थम् । तदुक्तं रुद्रयामले 'अनेककोटिब्रह्माण्डकोटीनां बहिरूर्ध्वतः । सहस्र-
कोटिविस्तीर्णे सुधासिन्धोस्तु मध्यमे । रत्नद्वीपे जगद्वीपे शतकोटिप्रविस्तरे । पञ्चविंशतित-
त्त्वात्मपञ्चविंशतिवप्रकैः । त्रिलक्षयोजनोत्तुङ्गैः श्रीविद्यायाः पुरं शुभ'मित्यादि । विद्यारत्न-
भाष्येतु क्षीरसमुद्रमध्येऽप्येकं पुरमस्तीत्युक्तं परंतु तस्य चतुर्विंशतिप्राकारा इत्यसकृदुक्तं
तत्रैकस्य प्राकारस्य न्यूनत्वं गवेषणीयम् । श्रीमन्नगरशब्दः श्रीचक्रपरो वा । 'चक्रं पुरं
च सदनमगारं नगरं गृहे'ति विश्वाख्योक्तेः । 'कगजदशारे'त्यादिगौडपादीयसूत्रे
श्रीपुरस्य चक्रपरत्वेन तद्भाष्ये व्याख्यानाच्च । 'नैतमृषिमविदित्वा नगरं प्रविशेत्' ।
'देवानां पूरयोध्या' । 'अमृतेनावृतां पुरी'मित्यादिश्रुतिषु नगरादिपदानां चक्रे प्रयोग-
दर्शनाच्च 'नगरचक्र-' (?) इत्यादिरुद्रयाम लात् । मेरौ तु स्वल्पपरिमाणं 'शृङ्गार-
वर्णवर्यस्योत्तरतः सकलविबुधसंसेव्यम् । चिन्तामणिगणरचितं चिन्तां दूरीकरोतु मे
सदन'मिति ललितास्तवरात् । गौडपादीयसूत्रभाष्ये तु सर्वेषां चिन्तितार्थप्रदमन्त्राणां
निर्माणस्थानं तदेवेति तस्य चिन्तामणिग्रहमित्युक्त्वा तन्निर्माणप्रकारो विस्तरेण
वर्णितः । पञ्चभिर्ब्रह्मभिर्निर्मितमासनं मञ्चकरूपं तत्र स्थिता । तदुक्तं बहुरूप्राष्टकतन्त्रे
भैरवयामलतन्त्रे च 'तत्र चिन्तामणिमयं देव्या मन्दिरमुत्तमम् । शिवात्मके महामञ्चे
महेशानोपबर्हणे । अतिरम्यतले तत्र कशिपुश्च सदाशिवः । भृतकाश्च चतुष्पादा
महेन्द्रश्च पतद्ग्रहः । तत्रास्ते परमेशानी महात्रिपुरसुन्दरी'ति । भृतकाः भृत्याः द्रुहिण-
हरिरुद्रेश्वरा इत्यर्थः । आग्नेयादीशानान्तविदिक्षु ब्रह्मादय उपर्यधःस्तम्भरूपाः मध्ये पुरुष-
रूपा अपि श्रीध्यानाच्छक्तिभावं प्राप्ता मीलिताक्षा निश्चला इत्यादिकं पुराणादव-
गन्तव्यम् ॥ ७३ ॥ महान्ति पद्मानि यस्यामीदृश्यामाटव्यां वने सम्यक्तिष्ठति । पद्मा-
टवीस्वरूपमूर्ध्वं 'त्रिलक्षयोजनायाममहापद्मवनावृतं' इति रुद्रयामलोक्तमेकम् । ललिता-
स्तवरत्नोक्तमन्यत् 'मणिसदनसालयोरधिमध्यं दशतालभूमिरुहदीर्घैः । पर्णैः पयोदवर्णै-
र्युक्तां काण्डैश्च योजनोत्तुङ्गैः । मिलितैस्तालीपञ्चकमानैर्मिलितां च केसरकदम्बैः ।
संततगलितमरन्दस्रोतोनिर्यन्मिलिन्दसंदोहाम् । पाटीरपवनबालकधाटीनिर्यत्परागपि-
ञ्जरिताम् । पद्माटवीं भजामः परिमलकल्लोलपक्ष्मालोपान्ता'मिति । ब्रह्मरन्ध्रस्थितसहस्र-
दलपद्ममपि पद्माटवीत्युच्यते । उक्तंच स्वच्छन्दतन्त्रे । 'तस्मादूर्ध्वं कुलं पद्मं सहस्रारमधो-
मुख'मिति प्रक्रम्य 'महापद्मवनं चेदं समानं तस्य चोपरी'ति । ब्रह्माण्डपिण्डाण्डयोरैक-
रूप्याच्च । इदं चारुणोपनिषद्भाष्ये 'आण्डीभवजमासुहु'रितिवाक्यव्याख्यानावसरे स्पष्टी-
कृतम् । कदम्बानां नीपानां वने वसतीति तथा । चिन्तामणिगृहं परितो मणिमण्टपं
तत्परितः कदम्बवनम् । तदुक्तं भैरवयामले 'बिन्दुस्थानं सुधासिन्धुपञ्चयोन्यः सुरद्रुमाः ।