ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

सौभाग्यभास्करव्याख्या । ४१
देवर्षिगणसंघातस्तूयमानात्मवैभवा ।
भण्डासुरवधोद्युक्तशक्तिसेनासमन्विता ॥ ७५ ॥
तत्रैव नीपश्रेणी च तन्मध्ये मणिमण्टपम् । तत्र चिन्तामणिमय' मित्यादि । कनकरजत-
प्राकारमध्यभूः सप्तयोजना । तस्माद्वियोजनोन्नताः कदम्बवृक्षाः सन्तीत्यपि पुराणे
स्थितम् । सुधासागरः पीयूषवर्णः स चोर्ध्वस्थ एकः 'अमृतेनावृतां पुरी' मिति श्रुति-
प्रसिद्धः । पिण्डाण्डे बिन्दुस्थाने सहस्रारकर्णिकाचन्द्रमध्येऽन्यः । अपराजिताख्ये सगुण-
ब्रह्मोपासनाप्राप्ये नगरे अरनामक्वण्यनामकौ द्वौ सुधाद्रदौ सागरप्रतिमौ । शारीरकभाष्ये
'अनावृत्तिः शब्दादि' तिसूत्रे कथितावन्यौ । अविशेषात्सर्वेऽपीह गृह्यन्ते । तेषां मध्ये
तिष्ठतीति तथा । कामे कमनीये अक्षिणी यस्याः । समासान्तष्टच् । कामेश्वर एव
नेत्रं यस्या इति वा । नेत्रविषयत्वान्नेत्रत्वमुपचर्यते । काञ्चीपीठाधिष्ठात्र्या इदमसाधारणं
नाम । तदुक्तं ब्रह्माण्डपुराणे 'सर्वज्ञा साक्षिभावेन तत्तत्कामानपूरयत् । तद्दृष्ट्वा चरितं
देव्या ब्रह्मा लोकपितामहः । कामाक्षीति तदा नाम ददौ कामेश्वरीति चे'ति । कामा-
न्मनोरथान् ददातीति कामदायिनी । कामेश्वरमेव वा भक्तेभ्यो वितरति शिवाभेद-
दानाभिप्रायेण वा कामदायिनी । कामं मन्मथं यति खण्डयतीति वा कामदः शिवस्तेन
अयिनी शुभावहविधिमती । 'अयः शुभावहो विधि'रित्यमरः । अथवा दायो
नाम पित्रादिपरंपराजितं स्वं । ततः कामेश्वरेण दायवती । तदभिन्नानादिसिद्धस्वभाव-
वतीत्यर्थः ॥ ७४ ॥ अथ परिभाषायां चतुःषष्टिनामानि विभजते—अर्धचतुर्विंशति-
तनुदोद्भव···गुणगणो दशपात् । दम्भावहगोमेदाभावेहचतुर्गुणा गुणै-
र्गङ्गा ॥ १० ॥ अर्धानां चतुर्विंशतिः ततस्तकारात्षडक्षरमेकं नाम । ततो नकाराद्दशा-
क्षरं । नकारस्य शून्ये संकेतितत्वेऽपि तावन्मात्रस्य नामाक्षरसंख्यलायोगादकारान्तर-
साहित्यापेक्षायां प्रथमोपस्थितिन्यायेनैकाङ्कसमावेशे दशसंख्यावाचकत्वसिद्धेः । टवर्गे
दशमलादपि तत्सिद्धेः दशपादिति । तत्रैकादशानां पादात्मकनाम्नां सत्वेऽपि छन्दो-
नुरोधाद्वयत्युत्यानूद्यैकादशः पादः पृथग् उत्तरार्धे दकारेण निर्दिष्टः । चतुरिति चत्वारि
नामानीत्यर्थः । नतु चतुरक्षरमेकं नामेति । तथात्वे एकेनैव घकारढकारान्यतरेण
सिद्धेऽधिकोक्तेर्वैयर्थ्यात् । एकाद्यादिसंख्यावाचकपदसंबन्धिभिन्नैरेव वर्णैरक्षरसंख्या-
व्यवहारस्यासांकार्यार्थमङ्गीकारस्योक्तत्वाच्च । ततश्चत्वारि नामानि कतिकत्यक्षराणीत्या-
काङ्क्षायां परस्पराक्षरसंख्यावैषम्ये मानाभावात् 'समं स्यादश्रुतत्वा' दितिन्यायेन समसंख्या-
क्षराणीति सिद्धेऽर्धस्यार्धयोरर्धानां वा मध्य एवैत्यपि नियमाच्चत्वारिचत्वार्यष्टावष्टौ
वाक्षराणीति सिध्यति नतु नवनवेत्यादि । अर्धात्परतो द्वितीयनामसमाप्त्यापत्तेः छन्दः-
सूत्रविरोधेन तस्यानिष्टत्वात् । चतुरष्टसंख्ययोरन्यतरनियमस्तु 'भक्तिप्रिया भक्तिगम्या
भक्तिवश्या भयापहे'त्यर्धपर्यालोचनवतां व्युत्पत्तिमंतां च सुज्ञान एव । नह्ययं ग्रन्थः
सहस्रनामाक्षराणामुद्धाराय गुरुचरणैः कृतः किंतु ज्ञाताक्षरान्प्रति विभागप्रदर्शनाय ।