ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

३८ ललितासहस्रनाम ।
तथाच बृहदारण्यके श्रूयते । 'आत्मैवेदमग्र आसीदेक एव सोऽकामयत इत्याद्येतावान्वै काम'
इत्यन्तम् । शिवश्चासौ कामश्चासावीश्वरश्चेति कर्मधारयः । गुणिरुद्रमदनयोर्निरासाय
पदत्रयी । तस्याङ्के वामोत्सङ्गे तिष्ठति निष्षणा । अतएवाह शिवा । वश कान्तौ शिवः
स्मृतः । कान्तिरिच्छा । परशिवेच्छास्वरूपेत्यर्थः । इच्छारूपायाः शक्तेः शिवाधारकत्वा-
दिति भावः । शिवाभेदाद्वा शिवा । तत्र शिवपदनिरुक्तिस्तु शैवागमे । 'वृत्तेः साक्षितया
वृत्तिप्रागभावस्य च स्थितः । बुभुत्सायास्तथा ज्ञोऽस्मीत्यापातज्ञानवस्तुतः । असत्या-
लम्बन्त्वेन सत्यः सर्वजडस्य तु । साधकत्वेन चिद्रूपः सदा प्रेमास्पदत्वतः । आनन्दरूपः
सर्वार्थसाधकत्वेन हेतुना । सर्वसंबन्धवत्त्वेन संपूर्णः शिवसंज्ञितः । जीवेशत्वादिरहितः
केवलः शिव एव स' इति । शिवं करोतीति वा शिवशब्दात् 'तत्करोती'तिण्यन्तात्पचाद्यचि
टाप् । शेतेऽस्मिन्सर्वमिति वा । 'सर्वेशिनिघृष्वरिखे'त्यादिना कर्तृभिन्नेऽर्थे औणादिकनि-
पातनात् । शिवाः शोभना गुणा अस्यां सन्तीति वा । अर्शआदित्वादच् । जैनेन्द्र-
व्याकरणे तु 'शिवादयश्चे'ति सूत्रं । तत्सुभूतिचन्द्रेण व्याख्यातं । शाम्यतीति शिवः
कनि ष्ट्वमङ्गललोपश्च निपात्यत इति । 'समेधयति यं नित्यं सर्वार्थानुपक्रमम् । शिवेति
यन्मनुष्याणां तस्मादेव शिवः स्मृत' इति भारते । 'समा भवन्ति मे सर्वे दानवाश्चामराश्च
ये । शिवंकरोस्मि भूतानां शिवत्वं तेन मे सुरा' इतिच । 'यो योनिं योनिमधितिष्ठत्येको
यस्मिन्निदं संच विचैति विश्व'मिति श्रुतिः । 'त्रिलोचनं नीलकण्ठं प्रशान्तमि'ति च ।
तदेतत्सर्वं शिवाष्टोत्तरशतव्याख्याने संगृहीतमस्माभिः । 'प्रकृत्या नैर्मल्यादमलगुणयो-
गादपि शमाज्जगत्याधारत्वाद्व्रजदमृतदानाच्च भवतः । वलादिच्छाशक्तेः परमशिव
वेदान्तनिकरैरसाधारण्येन व्यवहृतिमयासीः शिव इति' शिवाभेदा वा शिवा । तदभेदस्य
प्रवृत्तिनिवृत्तिता च लिङ्गपुराणे दर्शिता । 'यथा शिवस्तथा देवी यथा देवी तथा शिवः ।
तस्मादभेदबुद्ध्यैव शिवेति कथयन्त्युमामि'ति । तत्रैव स्थलान्तरे । 'उमाशंकरयोर्भेदो
नास्त्येव परमार्थतः । द्विधासौ रूपमास्थाय स्थित एको न संशय' इति । 'परमात्मा
शिवः प्रोक्तः शिवा सैव प्रकीर्तिते'ति च । यज्ञवैभवखण्डेऽपि । 'चिन्मात्राश्रयमायायाः
शक्त्याकारे द्विजोत्तमाः । अनुप्रविष्टा या संवित्निर्विकल्पा स्वयंप्रभा । सदाकारा
परानन्दा संसारोच्छेदकारिणी । सा शिवा परमा देवी शिवाभिन्ना शिवंकरी'त्यारभ्य
'करुणासागरामेनां यः पूजयति शांकरीम् । किं न सिद्ध्यति तस्येष्टं तस्या एव
प्रसादात' इत्यन्तम् । अथवा । वायोर्भार्या शिवानाम्नी । उक्तंच लैङ्गे । 'समस्तभुवन-
व्यापी भर्ता सर्वशरीरिणाम् । पवनात्मा बुधैर्देव ईशान इति कीर्त्यते । ईशानस्य
जगत्कर्तुर्देवस्य परमात्मनः । शिवा भार्या बुधैरुक्ता पुत्री चास्य मनोजव'इति । 'बालेन्दु-
शेखरो वायुः शिवः शिवमनोरमे'तिच । वायुपुराणेऽपि । 'ईशानस्य चतुर्थी या तनुर्वा-
युरिति स्मृता । तस्य पत्नी शिवा नाम पुत्रश्चास्य मनोजव' इति । यद्वा । शिवं मोक्षं
ददातीति शिवा । तदुक्तं देवीपुराणे । 'शिवा मुक्तिः समाख्याता योगिनां मोक्ष-
दायिनी । शिवाय जयते देवी ततो लोके शिवा स्मृते'ति । आगमे तु । 'पावकस्यो-
ष्णतेवेयं भास्करस्येव दीधितिः । चन्द्रस्य चन्द्रिकेवेयं शिवस्य सहजा शिवे'ति ।