ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

यहाँ दिए गए पृष्ठ का शुद्ध और स्पष्ट देवनागरी पाठ (लाइन-बाय-लाइन) प्रस्तुत है:

३० ललितासहस्रनाम ।
रागस्वरूपपाशाढ्या क्रोधाकाराङ्कुशोज्ज्वला ॥ ५३ ॥
मनोरूपेक्षुकोदण्डा पञ्चतन्मात्रसायका ।
निजारुणप्रभापूरमज्जद्ब्रह्माण्डमण्डला ॥ ५४ ॥
अतिलोहितेति फलितोर्थः । उक्तं हि खतन्त्रतन्त्रे । 'स्वात्मैव देवता प्रोक्ता ललिता विश्व-
विग्रहा । लौहित्यं तद्विमर्शः स्यादुपास्तिरिति भावने'ति । वामकेश्वरतन्त्रेपि । 'स्वयं हि त्रि-
पुरादेवी लौहित्यं तद्विमर्शनमि'ति । ईदृशप्रकाशविमर्शसामरस्यापन्नाया देव्यास्त्रीणि
रूपाणि स्थूलं सूक्ष्मं परं चेति । करचरणादिविशिष्टं स्थूलं । मन्त्रमयं सूक्ष्मं । वास-
नामयं परं । तदुक्तं योगवासिष्ठे भगवता । 'सामान्यं परमं चेति द्वे रूपे विद्धि मेऽनघ ।
पाश्यादियुक्तं सामान्यं यत्तु मूढा उपासते । परं रूपमनाद्यन्तं यन्ममैकमनामयम् ।
ब्रह्मात्मा परमात्मादिशब्देनैनदुदीर्यत' इत्यादि । 'सामान्यं द्विविधं प्रोक्तं स्थूलसूक्ष्मविभे-
दत' इत्यन्यत्रापि । यत्तु गङ्गादीनां जलादिमयं रूपं तत्स्थूलतरं चतुर्थं । सूक्ष्मस्यापि
पुनस्त्रैविध्यं वक्ष्यते । तेषु स्थूलं निर्दिशति—चतुरिति । ध्यानोक्तावयवमन्त्रोपलक्षण-
मेतत् । बाहुमात्रपरमेव वा । बाहुप्रसङ्गादायुधानां त्रिविधं रूपमाह—रागेतिचतुर्भिः ।
रागोऽनुरक्तिश्चित्तवृत्तिविशेषः । इच्छैव वा । रागएव स्वं वासनामयं रूपं यस्य स्थू-
लस्य पाशस्य तेनाढ्या वामाधःकरेत्युक्ता । क्रोधो द्वेषाख्या चित्तवृत्तिः । आकारशब्दा-
दर्शाआद्यचि आकारं सविषयकं ज्ञानमित्यर्थः । घटोयमित्याकारं ज्ञानमित्यादौ विषयपर-
त्वेनाकारपदप्रयोगात् । क्रोधपदमेव ज्ञानपरमिति तु कश्चित् । तत्क्रोधोङ्कुश इति श्रुति-
विरोधाद्वक्ष्यमाणस्मृितावेव ज्ञानपदस्य क्रोधपरत्वसंभवादयुक्तम् । तस्मात् द्वेषज्ञानोभया-
त्मकेनाङ्कुशेनोज्ज्वला शोभमानदक्षाधःकरा । तथाचोक्तं पूर्वचतुःशतीशास्त्रे । 'पाशाङ्कुशौ
तदीयौ तु रागद्वेषात्मकौ स्मृता'विति । तन्त्रराजेऽपि वासनापटले । 'मनोभवेक्षु धनुः
पाशो राग उदीरितः । द्वेषः स्यादङ्कुशः पञ्चतन्मात्रा पुष्पसायका' इति । उत्तरचतुःशती-
शास्त्रे तु । 'इच्छाशक्तिमयं पाशमङ्कुशं ज्ञानरूपिणम् । क्रियाशक्तिमये बाणधनुषी दध-
दुज्ज्वल'मिति्युक्तम् ॥ ५३ ॥ संकल्पविकल्पात्मकक्रियारूपं मन एव रूपं यस्य तादृश-
मिक्षुरूपं पुण्ड्रेक्षुमयं कोदण्डं धनुर्र्यस्या वामोर्ध्वकरे सा तथोक्ता । पञ्चसंख्यानि तन्मा-
त्राणि शब्दादीनि विषयाः । तदेव तन्मात्रं पञ्चभूतानामेतदेव रूपमित्यर्थः । तदुक्तं
महास्वच्छन्दसंग्रहे । 'भूतमात्रस्वरूपोऽर्थविशेषाणां निरूपकः । शब्दस्तु शब्दतन्मात्रं
मृदूष्णक्वविनिश्चयः । विशिष्टस्पर्शरूपश्च स्पर्शतन्मात्रसंज्ञकः । नीलपीतत्वशुक्लत्वविशिष्टं
रूपमेव च । रूपतन्मात्रमित्युक्तं मधुरत्वाम्लतायुतम् । रसतन्मात्रसंज्ञं तु सौरभ्यादिवि-
शेषतः । गन्धः स्याद्गन्धतन्मात्रं तेभ्यो वै भूतपञ्चक'मिति । एतानि तन्मात्राण्येव सा-
यकाः बाणा यस्या दक्षोर्ध्वकरे सा तथोक्ता । तदुक्तं वामकेश्वरतन्त्रे । 'शब्दस्पर्शा-
दयो बाणा मनस्तस्याभवद्धनु'रिति । कादिमतेपि । 'बाणास्तु त्रिविधाः प्रोक्ताः स्थूल-
सूक्ष्मपरत्वतः । स्थूलाः पुष्पमयाः सूक्ष्मा मन्त्रात्मानः समीरिंताः । पराश्च वासनायां तु
प्रोक्ताः स्थूलान् शृणु प्रिये । कमलं कैरवं रक्तं कह्लारेन्दीवरे तथा । सहकारक-