ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

सौभाग्यभास्करव्याख्या । २७
श्रीमाता श्रीमहाराज्ञी श्रीमत्सिंहासनेश्वरी ।
चकः । आकाशादिपदार्थानां ये शब्दा वाचका भुवि । विना तानखिलान्शब्दान्
लोक ओमिति भाषते । अतः प्रयोगबाहुल्यात् घटकुड्यादिशब्दवत् । आकाशादिप-
दार्थानां वाचकः प्रणवः स्मृतः । सर्वावभासकत्वेन ब्रह्मणा सदृशः स्मृतः । सर्वावभासकं
मन्त्रमिमं जपति यो द्विजः । सर्वमन्त्रजपस्योक्तफलं स लभतेऽचिरात्' इति । बृहत्पारा-
शरस्मृतिरपि । 'प्रणवो हि परं तत्वं त्रिवेदं त्रिगुणात्मकं । त्रिदैवतं त्रिधामं च त्रिप्रज्ञं
त्रिरवस्थितम् । त्रिमात्रं च त्रिकालं च त्रिलिङ्गं कवयो विदुः । सर्वमेतत्त्रिरूपेण व्यासं
हि प्रणवेन तु । अग्निः सोमश्च सूर्यश्च त्रिधामेति प्रकीर्तितम् । अन्तःप्रज्ञं बहिःप्रज्ञं घन-
प्रज्ञमुदाहृतम् । हृत्कण्ठे तालुके चेति त्रिस्थानमिति कीर्त्यते । अकारोकारमकारैस्त्रिमात्र
उच्यते सतु । कर्मारम्भेषु सर्वेषु त्रिमात्रं तं प्रकीर्तयेत् । स्थित्वा सर्वेषु शब्देषु सर्वं
व्याप्तमनेन हि । न तेन हि विना किंचिद्रूक्तं याति गिरा यत' इति । गोपथब्राह्मणेपि ।
'ओंकारं पृच्छामः । को धातुः किं प्रातिपदिकं किं नामाख्यातं किं लिंगं का विभक्तिः
कः स्वरः' इत्यादिना महता खण्डेन तत्स्वरूपनिर्णयः प्रपञ्चसारे प्रणवपटले व्याख्या-
तृभिः पद्मपादाचार्यैरपि प्रणवार्थदीपिकादिग्रन्थान्तरे च कृतो भूयानस्य विस्तरो
द्रष्टव्यः ॥ ९ ॥
लोके हि दुःखदशायां मातुः स्मरणं प्रसिद्धं । अनुभूतास्तु मातरो नतापत्रयहरणसमर्थाः ।
तदुक्तमभियुक्तैः 'नानायोनिसहस्रसंभववशाज्जाता जनन्यः कति प्रख्याता जनका
कियन्त इति मे सेत्स्यंति चाग्रे कति । एतेषां गणनैव नास्ति महतः संसारसिंधोर्विधे-
र्भीतं मां नितरामनन्यशरणं रक्षानुकंपानिधे' इति । अतो दुरन्तदुःखहरणक्षमासु सर्वो-
त्तमा जगन्मातैव स्वस्मिन्दयावत्त्वापादनाय मातृत्त्वेनैव स्तोतव्या स्तोत्रसंदर्भप्रयोजन-
मोक्षादिरूपफलत्वेनापि स्तोतव्येत्याशयेनाह—श्रीति । श्रियो लक्ष्म्या माता श्रीरिति
गीरुपलक्षणं तद्वाचकमेव वा । तथाच व्याडिकोशः 'लक्ष्मीसरस्वतीधीत्रिवर्गसंपद्विभूति-
शोभासु । उपकरणवेषरचनाविद्यासु श्रीविद्ये प्रथिते'ति । तथाच श्रीगीर्जनकत्वान्नेयं तत्स-
मानकोटिभूता रुद्राणी किंतु तन्त्रितयजनयित्री परशिवमहिषी परा भट्टारिकेत्युक्तं भ-
वति । यद्वा श्रियं लक्ष्मीं माति परिच्छिनत्ति । परिच्छेद्यापेक्षया परिच्छेदस्याधिक्याव-
श्यंभावादनवधिकश्रीरूपो मोक्ष इत्यर्थः । 'सा हि श्रीरमृता सतामि'ति श्रुतिप्रसिद्धम् ।
त्रयीं माति ब्रह्मणे बोधयति परिच्छेदेन व्यसृजति वा । 'यो ब्रह्माणं विदधाति पूर्वं यो
वै वेदांश्च प्रहिणोति तस्मा' इति श्रुतेः । प्राथमिकामिव्यक्तिरूपा व्यासरूपा वेत्यर्थः ।
श्रियं विषं माति कण्ठे स्थापयतीति वा अनयोः पक्षयोर्नाम पुल्लिंगं भवति । शिवश-
क्त्योरभेदात्प्रकाशो विमर्शो वा विशेष्यः । श्रीमात्रेनम इति मन्त्रे विशेषाभावेऽप्यर्था-
नुसंधाने विशेषः । अथवा 'अभियुक्तानां नाम श्रीपदपूर्वं प्रयुञ्जीत । श्रीचक्रश्रीशैलश्री-
विद्याश्रीफलादिकव'दित्यभियुक्तप्रसिद्धेर्मातेति पदमात्रस्योत्पादिकेत्यर्थः । विनिगमना-